Passend antwoord?
Algemeen Anders bekeken Anders bekekenVerandering is van alle tijden, vaak staan krachtige doeners aan de basis. Zo nam de doopsgezinde predikant Jan Nieuwenhuyzen in Monnickendam, in 1784 het initiatief tot oprichting van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen, kortweg Het Nut.
Uiteindelijk richtten zo’n 300 departementen (afdelingen) zich op zaken als onderwijs, ontwikkeling, cultuur en maatschappelijke discussie. Het Nut droeg naast kerkelijke instanties bij aan de stichting van scholen en bibliotheken. Politiek speelde zeker een rol: de initiatiefnemers behoorden tot de patriotten, tegenhangers van de prinsgezinden. Hun zucht naar verandering leidde tot een sterke verbetering van het onderwijs voor wat in die tijd heette “het lagere volk”.
Ook in Bodegraven kreeg dat navolging: huisarts Dirk Stoop richtte in 1785 met zo’n tien geestverwanten de eerste afdeling van Het Nut op. Het is best aannemelijk dat Bodegraven er zonder deze voorlopers heel anders zou hebben uitgezien. Neem de oprichting van een Nutsbibliotheek, waar meer dan een eeuw gratis boeken werden uitgeleend; pas vanaf 1920 moest daarvoor een kleine vergoeding worden betaald. Vanaf 1814 droeg de lokale Nutsspaarbank bij aan de economische ontwikkelingen, sociale woningbouw werd bevorderd. Kinderen van minvermogende ouders konden gratis onderwijs genieten, in 1885 werd zelfs een eigen ‘bewaarschool’ oftewel een kleuterschool opgericht. Bedenk dat ook sociale voorzieningen in die tijd voornamelijk werden ingevuld door kerkelijke instanties. Wat nu normaal is, bestond toen niet. Het departement Bodegraven gaf in 1894 lokaal de aanzet tot oprichting van een ziekenkas en een soort ziekenfonds, om gezamenlijk medische kosten te betalen. De overheid nam die initiatieven geleidelijk over, al is onmiskenbaar dat diezelfde overheid anno nu taken juist weer loslaat; vrijwilligers moeten de gaten vullen.
De Bodegraafse afdeling van Het Nut herdenkt dit weekeinde het 240-jarig bestaan. Dat gebeurt in het Evertshuis, dat symbool kan staan voor de terugtrekkende overheid. Misschien is dit jubileum aanleiding te onderzoeken of een op een moderne leest geschoeide organisatie als Het Nut een passend antwoord zou zijn op de veranderingen.