Openbaar Verleden
Vromade: vrouwenland van Jan van Six
BODEGRAVEN – In het hart van de wijk Broekvelden ligt de Vromade, een gebied. Maar waar komt de naam 'Vromade' eigenlijk vandaan? De geschiedenis gaat terug tot de tijd van Karel de Grote, langs Romeinse resten, middeleeuwse landerijen en een Amsterdamse regentenfamilie.
door Key Tengeler
De oorsprong van de Vromade ligt in de vroege Middeleeuwen. Een vazal van Karel de Grote, heer Bodo, liet langs een klein veenriviertje een hof aanleggen op de plek waar ooit een Romeins castellum had gestaan. Om het gebied beter bereikbaar te maken, werd het riviertje, later bekend als de Oude Bodegrave, uitgegraven en werd het bekend als de ‘grave van Bodo’. Waarschijnlijk is zo de naam 'Bodegraven' ontstaan.
Rond het voormalige castellum ontstonden akkers en weilanden op relatief droge grond. Deze zouden de naam 'Dronen' hebben gekregen, vermoedelijk een verbastering van een Romeinse term die verwees naar de stugge, puinige bodem. De weilanden die verder het veengebied in werden aangelegd, kregen de naam 'vrone maden'. In het huidige Bodegraven-Zuid herinneren de namen Dronenwijk en Vromade nog altijd aan deze vroege geschiedenis.
Wat betekent ‘Vromade’?
Vromade is dus een verbastering van 'vrone maden', maar over de precieze betekenis van die naam bestaat discussie. Er is gesuggereerd dat het ‘weiden van de Heer’ betekende, maar in 'Straatnamen in Bodegraven en Nieuwerbrug' beschrijft Wim Kusee dat 'vrone maden' ‘het land van de vrije vrouw’ zou betekenen, mogelijk verwijzend naar landerijen van het vrouwenklooster uit Rijnsburg. Het klooster bezat in de middeleeuwen gronden in deze regio, waardoor 'Vrouwenmade', land van de vrouwen, een logische link lijkt. Dat zou ook verklaren waarom de naam 'Vrouw Mades Campe' ook terugkomt op oude kaarten.
De heerlijkheid Vromade gold destijds als een 'achterleen' van Sluipwijk, dat op zijn beurt een samenstelling was van meerdere heerlijkheden. Zo’n achterleen was land dat een 'leenman', meestal iemand van adel, beheerde voor de Duitse keizer en op zijn beurt weer aan een lagere edele in leen had gegeven.
Six van Vromade
Een grote wending kwam in 1666, toen de Amsterdamse regent Jan Six (1618-1700) de heerlijkheid Vromade aankocht. Six was een invloedrijke bestuurder en schrijver, en vooral bekend als vriend en mecenas van Rembrandt en Vondel. Rembrandt vereeuwigde hem in 1654 in een beroemd portret, een werk dat in 2010 opnieuw te zien was in het Rijksmuseum.
Vanaf 1666 bleef de heerlijkheid in handen van de familie Six en de heer van het moment noemde zich 'Six van Vromade'. Groot was het gebied overigens niet: in 1848 werd het niet eens als dorp of gehucht beschouwd en bestond het slechts uit enkele huizen.
De laatste heer van Vromade was Jan Willem Six (1872-1936). Na het overlijden van zijn broer Rudolf Carel erfde hij de titel. Jan Willem woonde op buitenplaats Hilverbeek en bezat een omvangrijke bibliotheek. In 1916 trouwde hij met een Duitse vrouw, verhuisde naar het buitenland en begon zijn Nederlandse bezittingen te verkopen. Daarmee kwam er feitelijk een einde aan de actieve rol van de familie in het gebied.
Van oude heerlijkheid naar moderne wijk
In de tweede helft van de twintigste eeuw dook de naam Vromade opnieuw op. Bij de aanleg van de Dronenwijk in 1961 speelde het idee om een straat naar de Vromade te vernoemen, maar uiteindelijk werd gekozen voor de Heemraadslaan. Later ging nog even de naam 'Vrone Madesingel' rond, bedoeld voor een singel vanaf de Goudseweg waar nu ongeveer de Boesemsingel loopt, maar ook dat plan haalde het niet.
Pas met de ontwikkeling van de wijk Broekvelden kreeg de naam Vromade definitief een plek in de straat rondom het winkelcentrum en daarmee groeide het tot naam voor het hele gebied inclusief sportfaciliteiten, woningen en scholen. Komende jaren wordt dit gebied helemaal opnieuw ingericht. Vanavond bespreekt de commissie Ruimte het ‘masterplan’ hiervoor (zie pagina 5 van deze krant). In 2035 moet het project af zijn en is de Vromade klaar voor het volgende hoofdstuk in haar geschiedenis.
