Wie maakt de begroting van de gemeente?
In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026 frissen we in Kijk op Bodegraven-Reeuwijk nog eens op hoe de lokale democratie werkt. Wie doet wat in het gemeentehuis? Wie beslist waarover? En welke rollen zitten er eigenlijk achter die raadszaal? We nemen je stap voor stap mee langs de belangrijkste functies en onderwerpen. In dit deel: de begroting.
In de begroting van de gemeente staat beschreven hoeveel geld er beschikbaar is voor de komende 4 jaar en wat de gemeente met dat geld gaat doen. Er staat ook in hoeveel schulden de gemeente heeft en welke reserves er zijn om financiële tegenvallers op te vangen.
Elk jaar maakt de gemeente een begroting die de uitgaven en inkomsten van de gemeente in balans houdt. De begroting moet voor volgend jaar en voor de 3 jaren daarop gemaakt worden. Dus iedere 4 jaar een nieuwe begroting? Nee, de gemeenteraad presenteert élk jaar een begroting voor de komende 4 jaar, zodat je elk jaar opnieuw financieel vooruitkijkt. Sommige omstandigheden zijn toch veranderd of pakken anders uit dan vooraf gedacht. Zo kan er opeens een financiële tegenvaller zijn die roet in het eten gooit voor de begroting.
Maakproces
De gemeenteraad bepaalt hoeveel geld naar welk doel gaat. Het college van b en w werkt de wensen van de raad uit in de begroting die in het najaar wordt gepresenteerd. De raad heeft dus als taak goed na te denken over de verdeling van het geld. Wat krijgt voorrang: een nieuw zwembad of zorg? Een slechte weg of werkgelegenheid? Hierover wordt gediscussieerd in raadsvergaderingen.
Een manier om als raadslid een onderwerp voorrang te geven is door middel van een motie. Een motie is een voorstel over iets dat jij belangrijk vindt en dat bediscussieerd moet worden. Met een motie geeft een raadslid aan wat zijn wens is en waarom hij dat wil; als de meerderheid van de raadsleden de motie steunt, dan neemt de druk toe om dit in de plannen op te nemen. Door het jaar heen houdt de gemeenteraad een oogje in het zeil of de gemaakte afspraken wel worden nagekomen.
Het college is echter niet verplicht een motie uit te voeren. Dat is anders bij een amendement: een aanpassing aan de voorgestelde tekst. Als die een meerderheid haalt, is het college verplicht de aanpassing over te nemen.
In balans
Waarom wordt er eigenlijk zo moeilijk gedaan over die begroting? Waarom niet lekker veel uitgeven en het tekort aanvullen met leningen? Dat klinkt heel makkelijk, maar de gemeente wordt in de gaten gehouden door de provincie. Als een gemeente te veel schulden maakt, grijpt de provincie in en maakt harde keuzes tot de financiën weer op orde zijn.
Het is daarom taak van de gemeenteraad om te zorgen dat de begroting sluitend is: dat betekent dat voor alle uitgaven in ieder geval net zo veel inkomsten zijn. Dat levert soms lastige besluiten op: aan de ene kant is er de wens om iets te realiseren, aan de andere kant staat het beschikbare budget. Is er te weinig geld, gaat dan de gemeentelijke belasting omhoog of wordt er iets anders geschrapt? De wethouder blijft de prioriteiten bijschaven en gaat met iedereen in gesprek, maar uiteindelijk is het de beslissing van de raad.
Vernieuwing
In maart 2026 wordt een nieuwe gemeenteraad gekozen. De begroting voor 2026 is echter al gemaakt. En ook voor de 3 jaar erna ligt er al aardig wat vast. De nieuwe raad kan wel andere besluiten nemen, maar de begroting moet altijd sluitend zijn.
Voorproefje
Een voorproefje op de begroting is de ‘Kadernota’ of ‘Voorjaarsnota’. Hierin geeft het college in het voorjaar alvast aan welke zaken het komende jaar volgens hen prioriteit verdienen. Naar aanleiding van de kadernota worden in de gemeenteraad discussies gevoerd en keuzes gemaakt. Dit ‘voorproefje’ krijgt meer aandacht dan de definitieve begroting. De voorbereiding van ‘mini-Prinsjesdag’, de bespreking van de begroting, begint dus eigenlijk met de Kadernota.
Schulden
Bodegraven-Reeuwijk kampt al een aantal jaren met een financieel penibele situatie, vanwege een grote schuld. Die schuld kost de gemeente jaarlijks een hoop geld; hoe hoger de schulden, hoe meer rente er betaald moet worden. Dan blijft er dus minder geld over voor andere zaken. Toch heeft de gemeente telkens een sluitende begroting weten te presenteren.
Bij wie heeft de gemeente die schuld eigenlijk? Het geld is geleend bij de Bank Nederlandse Gemeenten. Dat is een bank die speciaal is bedoeld voor het uitgeven van leningen aan overheidsinstellingen zoals gemeenten, maar ook voor woningcorporaties. En dat tegen een lage rente!
Opfriscursus
Correspondenten Simone Edelman, Sanne Lenselink en Mitch Huisman maakten jaren geleden de prijswinnende reeks ‘Hoe werkt lokale politiek?’. Voor deze aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 is de serie geactualiseerd: een toegankelijke opfriscursus voor iedereen die wil weten hoe het lokaal bestuur werkt.