Hoe werkt het Sociaal Domein?

11 februari 2026, 05:10 Politiek Hoe werkt de lokale politiek? Kom in de stemming

In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026 frissen we in Kijk op Bodegraven-Reeuwijk nog eens op hoe de lokale democratie werkt. Wie doet wat in het gemeentehuis? Wie beslist waarover? En welke rollen zitten er eigenlijk achter die raadszaal? We nemen je stap voor stap mee langs de belangrijkste functies en onderwerpen. In dit deel: het sociaal domein.

In heel Nederland maken gemeenten zich zorgen over de betaalbaarheid van de zorg. Het ‘Sociaal Domein’ is de grootste kostenpost op de gemeentelijke begroting en er worden steeds nieuwe manieren bedacht om de kosten te beteugelen. Maar wat valt hier eigenlijk allemaal onder? Waar komt het geld vandaan? En wie bepaalt welke zorg jij kunt krijgen?

Sinds 2015 zijn gemeentes verantwoordelijk voor individuele ondersteuning, werk en jeugdzorg. Eerder waren dit taken van de Rijksoverheid. Dit betekent niet dat de gemeente nu geheel vrij is in de inrichting van het Sociaal Domein; er zijn nog steeds wetten en regels die de gemeente krijgt vanuit de Rijksoverheid en die de gemeente uitvoert. Hoe dat wordt uitgevoerd en met welke organisaties, verschilt wel per gemeente.

Onder de term ‘Sociaal Domein’ verstaan we taken die de gemeente uitvoert voor inwoners op het gebied van individuele ondersteuning, werk, inkomen en jeugdzorg. Hierbij gaat het erom dat iedereen mee kan doen, naar school kan of werk heeft, dat mensen met grote schulden worden geholpen en natuurlijk dat er (jeugd)gezondheidszorg wordt geboden.

Wie mag jou helpen?

Iedere gemeente krijgt te maken met dezelfde wetten vanuit de Rijksoverheid, zoals de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Participatiewet en de Jeugdwet. Toch kan de uitvoering van deze wetten, en daarmee de ondersteuning die jij als inwoner ontvangt, per gemeente verschillen. Bodegraven-Reeuwijk maakt bijvoorbeeld samen met andere gemeenten in de regio afspraken met een lange lijst aan organisaties welke zorg zij kunnen bieden en voor welke prijs. De gemeente werkt vervolgens samen met SAM Welzijn om inwoners weer mee te laten doen in de samenleving. Ferm Werk helpt inwoners op het gebied van werk en inkomen.

De Adviesraad Sociaal Domein adviseert de gemeente gevraagd en ongevraagd over onderwerpen binnen het Sociaal Domein. Deze raad wordt gevormd door inwoners met kennis en ervaring in het Sociaal Domein en daarbij betrokken maatschappelijke organisaties.

Eerste aanspreekpunt

Als jij als inwoner behoefte hebt aan begeleiding of ondersteuning, is het sociaal team van de gemeente het eerste aanspreekpunt waar je terecht komt. Sinds begin 2025 heet dit Boris. Het is de ‘voorkant’ van de hulpverlening. De medewerkers van Boris komen thuis langs en houden spreekuren in de Huizen van Alles. Zij bieden kortdurende hulp of schakelen meer zorg in als dat nodig.

De zorg- en welzijnsorganisaties waarmee de gemeente werkt, kun je grofweg in twee groepen verdelen: partijen die jou individueel ondersteunen als je in de problemen zit en partijen die ervoor zorgen dat er zo min mogelijk problemen ontstaan. Die laatste bieden, zoals dat heet, ‘collectieve voorzieningen’ ter preventie. Denk aan een inloopspreekuur in het Huis van Alles of een cursus valpreventie voor ouderen.

Budget

Het Sociaal Domein is goed voor meer dan een derde (38 procent) van de jaarlijkse uitgaven van de gemeente. Bijna de helft hiervan zijn kosten voor de Wmo en jeugdzorg. Door vergrijzing, bevolkingsgroei en personeelstekorten in de zorg worden die kosten alleen maar hoger.

Voor het geld is de gemeentelijk echter grotendeels afhankelijk van een bijdrage van de Rijksoverheid uit het ‘gemeentefonds’. Hoeveel die bijdrage is, wordt onder andere bepaald door het aantal inwoners, de samenstelling van die inwoners, hoe rijk een gemeente is en hoe groot. Daarnaast komt er geld uit landelijke programma’s zoals het Integraal Zorgakkoord (2022) en de Hervormingsagenda Jeugd (2023), die als doel hebben om de zorg financieel houdbaar en beschikbaar te houden.

Normaliseren

Het is afhankelijk van de gemeenteraad naar welk thema of onderwerp de meeste aandacht uitgaat. Richt de raad zich bijvoorbeeld veel op sport en jeugd, op zorg voor ouderen of op bestrijding van eenzaamheid? Het belangrijkste thema van het huidige college in Bodegraven-Reeuwijk is grip krijgen op de kosten van de jeugdzorg. Daarvoor wordt ingezet op ‘de principes van het normaliseren’. Dat wil zeggen dat er niet voor elke afwijking van het gemiddelde zorg wordt geboden, omdat mensen nu eenmaal verschillen en dat allemaal valt binnen ‘normaal’ gedrag. Er wordt meer gekeken naar wat wel kan in plaats van wat niet kan en of problemen in de eigen sociale kring kunnen worden opgelost.

Daarnaast wil de gemeente een verbetering van de samenwerking met huisartsen en het onderwijs. Daarvoor gaat een medewerker van Boris elke week op scholen langs. Huisartsen verwijzen voor jeugdhulp niet meer door naar specialisten, consulenten van gemeente bepalen dat.

Opfriscursus

Correspondenten Simone Edelman, Sanne Lenselink en Mitch Huisman maakten jaren geleden de prijswinnende reeks ‘Hoe werkt lokale politiek?’. Voor deze aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 is de serie geactualiseerd: een toegankelijke opfriscursus voor iedereen die wil weten hoe het lokaal bestuur werkt.