Welk overheidsniveau beslist wat?
Lokale politiek krijgt soms te maken met landelijke of provinciale regelgeving. Afhankelijk van het thema worden er besluiten gemaakt door het Rijk, de provincies, waterschappen of de gemeente. Deze week gaan we in op de vraag: ‘Wie beslist wat?’
De kinderen naar school brengen, de bus pakken naar een naastgelegen plaats of de groene container buiten zetten. Zomaar wat voorbeelden van de dagelijkse gang van zaken die door de overheid in Nederland worden gefaciliteerd. De overheid bestaat uit de Rijksoverheid, provincies en gemeentes. En dan heb je ook nog waterschappen die bepaalde beslissingen mogen nemen. Tijd om nader te bekijken welke besluiten op welke niveaus worden gemaakt.
Verschillende overheden
In totaal maken ruim 1600 organisaties en instanties deel uit van de overheid. Helemaal bovenaan staat de Rijksoverheid. Dit is de verzamelnaam voor de ministeries, uitvoerende diensten zoals de Belastingdienst en de Hoge Colleges van Staat zoals de Tweede Kamer en de Nationale ombudsman. De Rijksoverheid houdt zich bezig met landelijk beleid.
Een treetje lager zorgt de provincie voor de bereikbaarheid, economie en inrichting van gebieden. Waterschappen beheren de waterstand, waterkeringen, beheer en onderhoud van dijken en zorgen er zo voor dat iedereen droge voeten houdt.
Op lokaal niveau heeft de gemeente de touwtjes in handen. De gemeente beslist over zaken zoals het aanleggen van een fietspad of het bouwen van huizen. Maar er zijn ook taken die een gemeente uitvoert in opdracht van de Rijksoverheid, zoals het verstrekken van paspoorten en rijbewijzen aan inwoners.
Elke dag in de file
De verdeling van taken klinkt heel helder, maar toch zijn er vaak genoeg zaken waarbij je als inwoner niet weet bij welke overheid je aan moet kloppen. We nemen het thema ‘bereikbaarheid’ als voorbeeld.
Stel dat je iedere dag in de file staat vanuit je werk op weg naar huis. Dat is natuurlijk vervelend, en we kunnen ons goed voorstellen dat je daar wat aan wil doen. Kun je dit probleem dan bij een raadslid in jouw gemeente aankaarten? Dat hangt er maar net vanaf op wat voor weg jij dagelijks stilstaat.
De wegen die vallen binnen de grenzen van jouw gemeente, vallen onder de verantwoordelijkheid van de gemeenteraad. Maar de meeste files staan op grotere wegen. De Rijksoverheid is verantwoordelijk voor het hoofdwegennet in Nederland, de rijkswegen zoals de A12. Regionale wegen, meestal aangegeven met een ‘N’ zoals de N11, vallen onder het beheer van de provincies. Maar ook deze verdeling is niet altijd zwart-wit. De Rijksoverheid heeft in het verleden veel oude rijkswegen overgedaan naar het beheer van de provincies en andersom zijn er ook provinciale wegen die door het Rijk of door meerdere provincies worden beheerd.
Als je vaak in de file staat op een provinciale weg of rijksweg en hier iets aan wilt doen, kun je bondgenoten zoeken en een lobby starten. Lobbyen is het beïnvloeden van beleidsmakers. Een goed voorbeeld hiervan is de lobby voor de Bodegravenboog. Deze aansluiting van de N11 op de A12 moet ervoor zorgen dat het verkeer vanuit Alphen aan den Rijn en Leiden dat richting Rotterdam of Den Haag wil niet meer vast komt te staan op de afrit bij Bodegraven. Verschillende partijen, waaronder gemeentes en ondernemersverenigingen, lobbyen voor een oplossing van het knelpunt. Lobby's zijn echter vaak langdurige trajecten.
Je kunt natuurlijk besluiten om voortaan met het openbaar vervoer te gaan, maar ook dan krijg je met de beslissingen van verschillende overheden te maken nog voordat je ‘s ochtends op je werk aankomt. De provincie bepaalt waar en wanneer er bussen tussen verschillende gemeentes rijden, het Rijk beslist over de aanleg van een nieuwe spoorlijn en het waterschap is verantwoordelijk voor de doorgang van schepen.