Johan Willem Friso: de prins die nooit koning werd
HistorieNIEUWERBRUG AAN DEN RIJN – Wie door de Johan Willem Frisostraat loopt, komt een naam tegen die rechtstreeks verwijst naar het huis van Oranje. Johan Willem Friso van Nassau-Dietz werd in 1687 geboren, was prins van Oranje, stadhouder van Friesland en Groningen, en geldt als stamvader van de latere Nederlandse koninklijke familie.
Johan Willem Friso kwam ter wereld op 4 augustus 1687 in Dessau, in het huidige Duitsland. Hij was de zoon van Hendrik Casimir II van Nassau-Dietz en Henriëtte Amalia van Anhalt-Dessau. Toen zijn vader in 1696 overleed, was Johan Willem Friso nog een kind. Toch erfde hij de titel vorst van Nassau-Dietz en werd hij benoemd tot stadhouder van Friesland en Groningen. Zijn moeder trad in de eerste jaren op als regentes.
Jonge erfgenaam
Johan Willem Friso was in bloedlijn nauw verbonden met Willem van Oranje, de Vader des Vaderlands. Via zijn beide grootmoeders stamde hij van hem af. Die familieband werd belangrijk toen koning-stadhouder Willem III in 1702 overleed. Johan Willem Friso werd aangewezen als erfgenaam en erfde de titel prins van Oranje. Daarmee kwam de naam Oranje terecht bij de Friese tak van de Nassaus.
Dat ging niet zonder strijd. Ook anderen maakten aanspraak op de erfenis en de titel. Onder hen waren de Franse prins Frans Lodewijk van Bourbon-Conti en Frederik I van Pruisen. De kwestie zou jarenlang blijven spelen en bracht Johan Willem Friso uiteindelijk op weg naar Den Haag.
Oorlog en ambitie
Johan Willem Friso leefde in een tijd waarin familiebanden en oorlog nauw met elkaar verweven waren. Als generaal nam hij deel aan de Spaanse Successieoorlog, waarin een coalitie van landen probeerde te voorkomen dat Lodewijk XIV van Frankrijk ook koning zou worden van Spanje. In 1709 was hij betrokken bij de Slag bij Malplaquet, een van de bloedigste veldslagen van die oorlog. De geallieerden wonnen, maar de verliezen waren enorm. Volgens de overlevering ontstond er tijdens de slag een misverstand tussen Johan Willem Friso en de Britse bevelhebber John Churchill (een voorvader van Winston Churchill), waardoor veel Nederlandse soldaten omkwamen.
In hetzelfde jaar trouwde Johan Willem Friso met Maria Louise van Hessen-Kassel. Het paar kreeg twee kinderen: Anna Charlotte Amalie en Willem Karel Hendrik Friso. Die zoon, de latere Willem IV, zou zijn vader nooit leren kennen. Hij werd geboren na de dood van Johan Willem Friso.
Verdrinking
Het leven van Johan Willem Friso eindigde plotseling. Op 14 juli 1711 wilde hij bij Moerdijk het Hollandsch Diep oversteken om naar Den Haag te reizen. Daar zou gesproken worden over de erfenis van zijn titel ‘prins van Oranje’, want die werd 9 jaar na de dood van Willem III nog steeds betwist. De overtocht leek aanvankelijk zonder problemen te verlopen, maar bij Strijensas ging het mis. Een windvlaag deed het vaartuig hellen, waarna het water schepte. De opvarenden vielen overboord. Johan Willem Friso wist zich niet te redden. Hij verdronk, samen met zijn kamerheer. Pas 8 dagen later werd zijn lichaam gevonden. Op 25 februari 1712 werd hij bijgezet in de grafkelder van de Friese Nassaus in de Grote of Jacobijnerkerk in Leeuwarden.
Zijn dood maakte een einde aan een kort leven. Via zijn zoon Willem IV liep de lijn van Oranje-Nassau verder. Johan Willem Friso wordt daarom gezien als een belangrijke schakel in de geschiedenis van het Nederlandse koningshuis. Hoewel hij zelf slechts twee kinderen had, stammen door huwelijkspolitiek alle erfbare tronen in Europa van hem af.
Ex-Nieuwstraat
Ook in Nieuwerbrug aan den Rijn leeft zijn naam voort. De Johan Willem Frisostraat heette tot 1964 de Nieuwstraat. In 1956 gaf de gemeenteraad van Barwoutswaarder deze naam aan de eerste nieuwe straat in het uitbreidingsplan. Bij de gemeentelijke herindeling in 1964 moest de naam veranderen, omdat er in Bodegraven al een Nieuwstraat bestond. Zo werd de straat vernoemd naar Johan Willem Friso.