‘Van het verleden kun je leren voor de toekomst’
AlgemeenZWAMMERDAM - Op 20 februari bestaat de Historische Werkgroep Zwammerdam 40 jaar. Initiatiefnemer Cees Langeveld vertelt hoe de werkgroep is ontstaan.
door Cil Vrij
“Toen ik als 8-jarige aan de Steekterweg kwam wonen, op de grens van Alphen aan den Rijn en Zwammerdam, was ik nieuwsgierig naar de historie van de Dorpskerk in Zwammerdam,” vertelt Cees Langeveld van de Historische Werkgroep Zwammerdam. De Dorpskerk werd in die periode van 1953-1956 gerestaureerd en hij vroeg zich af wat er vroeger rondom die kerk gebeurd was. “Geschiedenis en historie hebben altijd mijn interesse gehad. Ik heb een bouwkundige opleiding gehad, maar daarnaast heb ik ook een studie paleologie gedaan: bestudering van oude handgeschreven documenten.”
Werkgroep
Cees kreeg trouwplannen, maar ook in die tijd – 1970 – was er een woningtekort en Cees en zijn vrouw Jannie verhuisden naar Bodegraven, waar ze nu nog wonen. “Door de jaren heen ben ik documenten en informatie uit de geschiedenis van Zwammerdam blijven verzamelen,” vervolgt Cees. “Ik wilde deze informatie graag met anderen delen en deed een voorstel aan Arie Vos, bestuurslid van de Maatschappij tot Nut van het Algemeen, om hier iets mee te doen.”
Als test hebben ze in 1984 een tentoonstelling georganiseerd in de ‘Nutszaal’. Dit sloeg aan, dus hebben ze in februari 1985 met Arie Vos, Paul Verhoeff en Gerbrand van Ast de Historische Werkgroep Zwammerdam opgericht. In 2025 bestaat de Werkgroep uit zes leden: Arie v.d. Eijk, Paula van Veen, Simon Oosterbeek, Wim v.d. Hoven, Fred Ter Meer en natuurlijk Cees.
Historische werkgroep anno 1985. - Foto: Gerbrand van Ast
Archief
De werkgroep presenteert al vanaf de oprichting elk jaar op Koningsdag een boekje met steeds een wisselend thema. Over dit onderwerp wordt ook een tentoonstelling georganiseerd; eerst in de Dorpskerk en na twee weken in het Gezondheidscentrum Zwammerdam. Om dit goed voor te bereiden duikt Cees wekelijks een dagdeel in het archief. In de bibliotheek in Alphen aan den Rijn vraagt hij stukken op bij het centrale archief: het Gouwedepot in Moordrecht. Deze stukken kan hij dan vervolgens inzien in de bibliotheek. Soms is er een verwijzing naar elders in het land en dan reist Cees af naar het archief in desbetreffende plaats. Het thema van het boekje is een gezamenlijke keuze van de werkgroep. Het schrijven gebeurt samen met een van de leden. Hierbij kunnen zij putten uit het groeiende digitale archief van de werkgroep.
Leren van het verleden
Op de voorzichtige vraag ‘waarom terugkijken?’ hoeft Cees niet lang na te denken. “Van het verleden kun je leren voor de toekomst,” is zijn antwoord. “Uit het verleden kun je bijvoorbeeld (straat)namen herleiden. Zo woonde er een belangrijke familie Swanenburg in ‘een burcht’ in Zwammerdam. Deze naam is verbasterd tot ‘de Swadenburgerdam’, die herinnert aan de dam die door de graaf van Holland in de Rijn bij Zwammerdam is aangelegd. Hieruit is ook het logo van Zwammerdam, een toren (burcht) met een zwaan erop, ontstaan.” Deze ‘burcht’ op de hoek van de Molenstraat onderaan de brug is in beheer van de Werkgroep. “We betalen aan de provincie precariorechten voor de standplaats,” vertelt Cees.
En het is gewoon leuk. Zo kreeg Cees eens vragen over een kunstwerk in een museum in Frankrijk van de in Zwammerdam geboren schilder Brekelenkam. Hij kon vertellen waar die schilder in Zwammerdam gewoond heeft. Cees vertelt ook nog graag waar de naam van het dweilorkest ‘De Maenespuiters’ zijn oorsprong vindt. “Dit speelde rond 1900. De maan scheen zo fel dat het leek alsof de kerktoren in brand stond. De waterspuit en -pomp werden uit het brandspuithuisje gehaald; dit huisje stond naast de kerk. Er was toen veel meer water in het dorp dan nu. Al snel bleek dat blussen niet nodig was: het was gezichtsbedrog, maar de naam was geboren.”
‘Ons Zwammerdam’
Cees vertelt nog een leuk weetje voor de lezers: Zwammerdam bestond ooit uit vier wijken: Dorp, Dammekant, Overtocht en Tempel. Na de herindeling in 1964 is Tempel bij Reeuwijk gevoegd, zijn Overtocht en Dammekant onderdeel van Bodegraven geworden en is Zwammerdam een van de kernen van Alphen aan den Rijn.
Eigenlijk zou Cees nog veel meer willen vertellen over de invloed van de VOC, het jaar 1672 of de Remonstrantse Kerk waar hij 40 jaar organist is geweest, maar omwille van de tijd verwijst hij naar ‘Ons Zwammerdam’: de boekjes van de Werkgroep. Het zijn er inmiddels 36.
De jubileumuitgave 2025 bevat verschillende onderwerpen, maar met name armenzorg en scholen tot 1930 in Zwammerdam. De titel is daarom: ‘Zwammerdams Varia’. In deze uitgave staan meer kleurenfoto’s dan in eerdere edities en ook recentere verhalen van onder andere het voormalige Damse duo Stoffer en Blik. “Het boekje is verkrijgbaar op Koningsdag (zaterdag 26 april), tijdens de tentoonstelling en op aanvraag,” vertelt Cees. “Wij kunnen als Historische Werkgroep blijven bestaan door donateurs en de verkoop van ons boekje. Dus koop hem vooral!”
