Verbouwen boeren straks wilg en els op hun natte grond?
DuurzaamMEIJE – Aan de Oude Meije op het randje van de provincies Utrecht en Zuid-Holland ligt het Veenweiden Innovatiecentrum (VIC), waar projectleider Martijn Plomp onderzoek doet naar toekomstige verdienmodellen voor boeren op veen. Begin 2025 vertelde hij in deze krant over een experiment met wilgen- en elzenteelt. Inmiddels zijn de eerste resultaten binnen.
door Key Tengeler
Boeren op de veenweiden staan voor een grote uitdaging. Vanwege bodemdaling, CO2-uitstoot en biodiversiteit wordt het namelijk steeds belangrijker om het grondwaterpeil hoog te houden. En dat betekent steeds nattere grond, te nat voor koeien en zware grasmaaimachines. Bij VIC onderzoeken ze alternatieven voor boeren om toch hun boterham te verdienen.
Een van die onderzoeken is ‘Wilgen in Business’, gefinancierd als ‘doorbraakproject’ door de provincie Zuid-Holland. Wilgen worden van oudsher al gebruikt als buffer- of vanggewas aan de rand van een weiland. “We weten dus al dat ze voordelen kunnen opleveren. Toen vroegen we ons af: kan dat grootschalig een volwaardig verdienmodel worden?” vertelt projectleider Martijn Plomp. “We kijken in het onderzoek naar twee dingen: ten eerste hoe wilgen en elzen groeien onder natte omstandigheden en ten tweede of wilgen geschikt kunnen zijn als biobased funderingsmateriaal.” De eerste resultaten van de proef zijn bekend en die zijn voorzichtig veelbelovend.
Natte groei
In het voorjaar van 2024 zijn de eerste proefvelden aangelegd waar wilgen en elzen groeien in grond met verschillende maten van natheid. De groei werd nauw in de gaten gehouden en inmiddels tekenen zich duidelijke patronen af. “Zowel wilg als els blijken goed te groeien bij een waterstand tot ongeveer 20 centimeter onder het maaiveld. In één groeiseizoen groeiden de bomen soms wel 1,5 tot 2 meter. Sommige exemplaren zijn inmiddels uitgegroeid tot bomen van 3 tot 5 meter hoog.”
Wanneer het waterpeil nóg hoger komt, neemt de groei echter snel af. “Juist die grenswaarde is belangrijk om goed te kunnen inschatten of een teelt kansrijk is op natte veengronden.”
Wilg als fundering
Naast de teeltproef loopt op het Veenweiden Innovatiecentrum een experiment met wilgenhout als biobased funderingsmateriaal. Vooral gemeenten en wegbeheerders zoeken naar duurzamere oplossingen voor bouwen en infrastructuur op slappe veengrond. “Wilg wordt al eeuwenlang toegepast onder wegen en in natte bodems, maar harde gegevens over hoe stabiel die fundering blijft, ontbreken nog. Daardoor is het lastig om deze natuurlijke oplossing te vergelijken met traditionele funderingen van zand en asfalt en durven gemeenten het niet aan,” legt Martijn het belang van het onderzoek uit.
Voor het experiment is een vak van 6 bij 6 meter aangelegd met een meter dik pakket wilgenhout, afgedekt met zand. Vervolgens is de constructie belast tot 750 kilo per vierkante meter, net zo zwaar als een huis van houtskeletbouw. “Na een jaar bleef de inklinking beperkt, de zetting verliep zoals verwacht en het pakket bewoog stabiel mee met veranderingen in de grondwaterstand. Dat zijn mooie eerste resultaten.”
Voor vervolgonderzoek wordt inmiddels samengewerkt met The Green Village van TU Delft. “Het doel is om in 5 jaar te gaan van interessant idee naar geschikt voor grootschalige toepassing.”
