De laatste oorlogsmaanden, eindelijk vrijheid

De Bodegraafse Jan Griffioen heeft veel van zijn oorlogsherinneringen als jonge jongen opgeschreven, zodat wij die nu nog kunnen meebeleven. Dit waren zijn herinneringen aan de gebeurtenissen in de laatste maanden van de oorlog.

door Cock Karssen

“Wij hebben in de laatste maanden ook gezien dat er vliegtuigen van de geallieerden werden geraakt en neerstortten. Vooral richting Schiphol zagen wij veel rookpluimen van neerstortende vliegtuigen. Schiphol werd bijna elke dag gebombardeerd en de Flak (Duits afweergeschut) maakte veel slachtoffers. Er stond veel luchtafweergeschut. Wij zagen op een dag bij ons in de polder ook een Spitfire die een noodlanding had moeten maken. Gelukkig was de piloot meegenomen door omstanders en door de ondergrondse veilig verborgen. De Duitse soldaat die er bij op wacht stond, zei tegen ons dat wat hem betrof ‘der Krieg’ liever vandaag dan morgen over mocht zijn, hij was al 4 jaar van huis en wilde naar zijn gezin. Een Duitser die zo tegen ons sprak, hadden wij nog nooit meegemaakt! Niet wetende dat Duitsland toen al aan het einde van zijn krachten was. Wij waren vooral blij dat wij een Spitfire van zo dichtbij hadden gezien, en zelfs aangeraakt.”

Bange maanden

“In het dorp vertoonden zich in die laatste maanden weinig mensen in de straten. Er heerste een bange, drukkende sfeer. Je kon maar beter binnenblijven. Er werden veel mensen gearresteerd die ergens van verdacht werden, ook het gezin van de burgemeester was gearresteerd. Enkele dagen later, op 22 december 1944, werd burgemeester Vonk dood gevonden. Hij bleek vermoord door een paar WA-mannen (Weerbaarheidsafdeling, de knokploeg van de NSB). Hij had zich vrijwillig gemeld, vanuit zijn onderduikadres, om zijn gezin te beschermen.

Overal werden controleposten opgezet door de moffen, alles werd gevorderd. Soms zag je moffen wegtrekken richting Duitsland, het gerucht ging dat de geallieerden al in Breda en Rotterdam waren. Ook NSB’ers vertrokken richting Duitsland. Wij waren blij! Later bleken de berichten vals, de moffen waren er nog steeds, en zij gedroegen zich steeds brutaler. Het was gevaarlijk op straat, de moffen schoten direct, er was overal chaos.

De BS (de ondergrondse Binnenlandse Strijdkrachten, red.) voerden acties uit en na een lange periode van veel kou, brak het voorjaar aan. Eindelijk lente. Op 5 mei hoorden wij het bericht van de capitulatie van de Duitsers in Nederland. Wij hoorden het via Radio Oranje. Hoera, hoera! De vreugde die wij toen voelden is níét te beschrijven. Later heb ik in mijn hele leven nooit meer zoiets gevoeld. Dit was speciaal, de vrijheid. Wij begrepen die dag in mei 1945 nog niet wat dat betekende. Geen dwang meer, geen onderduiking en geen arrestaties. Het was overweldigend toen wij het Wilhelmus uit de radio hoorden, dat nu niet gedempt hoefde te worden. Wij zongen mee!”

VRIJ!

“Diezelfde avond van 5 mei werd er overal in de huizen feest gevierd. Oude verborgen flessen werden opgezocht en geopend. Het was feest, maar we beseften nog niet dat we echt vrij waren. Wel hadden wij al vliegtuigen laag over zien komen. Wij hoorden dat die vliegtuigen voedsel dropten bij de grote steden. De moffen hielden zich kalm, velen gingen lopend op weg naar Duitsland. Zij namen karren vol spullen mee. Dit havenloze leger dat naar huis sjokte, vormde voor onze jongens wel een schril contrast met de hooghartige moffen van jaren eerder. 

Op 6 mei verschenen er overal vlaggen. Iedereen droeg oranje, er verschenen papieren voor de ramen met teksten als ‘Nederland vrij’, ‘Oranje heeft overwonnen’ en ‘Leve de Koningin’. Een stroom van geruchten vloog door het dorp: ‘de Engelsen zijn al in Utrecht’, ‘de Canadezen zijn in Woerden’, ‘de Amerikanen zijn in Gouda’ en ‘Prins Bernhard komt morgen in Bodegraven’. 

De BS hadden de macht overgenomen. Zij waren gekleed in een blauwe overall met een band om de arm. Zij hadden Lee-Entfield geweren en Stenguns. Wij jongens vonden het enorm spannend. Wij zagen mensen die wij goed kenden plotseling zwaar bewapend door het dorp lopen. Zij arresteerden NSB’ers en brachten hen naar de Phoenix, waarbij de NSB’ers en de meiden die het met de moffen ‘gehouden hadden’ onderweg uitgejouwd werden door het publiek.”