Van Reeuwijk naar de Doggersbank: het onverwachte leven van Johan Zoutman

REEUWIJK – Weinig voorbijgangers van de Zoutmansweg of bezoekers van bedrijventerrein Zoutman weten dat hun naamgever ooit een van de bekendste zeehelden van de Republiek was. Johan Arnold Zoutman, geboren op Huize Kantwijk bij Reeuwijk, schopte het tot vice-admiraal en werd in 1781 bij de Slag bij de Doggersbank een nationale held.

Hij kwam ter wereld op 10 mei 1724, ver van de zee, in een gegoed gezin. Zijn vader en oom waren beiden procureur bij het Hof van Holland en Zee- land. Toch koos Johan niet voor de toga, maar voor de zee – een opmerkelijke beslissing voor iemand van zijn stand. Waarom hij dat deed, is onbekend. Maar zoals bij meer officieren in de achttiende eeuw ging het waarschijnlijk om avontuur, plichtsbesef en de drang om de wereld te zien.

Plichtsgetrouw

Op 12-jarige leeftijd trad Zoutman in dienst bij de Admiraliteit van Amsterdam. Hij maakte in korte tijd carrière: luitenant op zijn achttiende, kapitein vier jaar later. In zijn scheepsjournaals noteerde hij nauwkeurig navigatiegegevens en observaties – een man van discipline en precisie. Zijn loopbaan verliep zonder veel opspraak, al maakte hij tal van reizen naar de Middellandse Zee en de Atlantische wateren.

Zoutman was geen held van het grote gebaar. Hij stond bekend als plichtsgetrouw, behoudend en bescheiden. In zijn brieven verontschuldigde hij zich voor “mijne eenvoudige denkwijze en schrijfstijl”. Toch voerde juist hij in 1781, als vice-admiraal, het bevel over de Nederlandse vloot in de Slag bij de Doggersbank. 

Een confrontatie met de Engelsen die, hoewel tactisch onbeslist, voor het thuisfront voelde als een overwinning.

Zeeslag

De slag duurde vier uur. Zoutmans vlaggenschip, de Admiraal de Ruyter, werd zwaar beschadigd en verloor tientallen manschappen. Zelf schreef hij later aan zijn vrouw dat hij “goed spel had gespeeld”. Het was zijn eerste – en enige – zeeslag, maar wel een die hem nationale roem bracht. In de Republiek brak een golf van trots los. De stadhouder overhandigde hem een gouden degen, de
Staten-Generaal een gouden penning.

Na de oorlog bleef Zoutman de marine trouw, maar zijn gezondheid ging achteruit. Hij kampte met jicht en trok zich terug in Den Haag, waar hij in 1793 overleed. Zijn graf in de Grote Kerk van Geertruidenberg bleef lang onopgemerkt, tot een halve eeuw later alsnog een gedenksteen werd geplaatst.

Zijn naam leeft echter voort - ook hier, in de gemeente waar zijn wieg stond. De Zoutmansweg en het bedrijventerrein Zoutman herinneren aan een Reeuwijker die, tegen alle verwachtingen in, de zee koos en geschiedenis schreef. Een man die het land op een moeilijk moment even trots liet zijn.

Openbaar Verleden
Je loopt of rijdt er elke dag voorbij. De namen zijn zo gewoon dat je er geen moment bij stilstaat. Totdat je dat wel doet. Bedrijventerrein ‘Zoutman’, de ‘Vromade’, ‘Graaf Albrechstraat’... Wie waren die mensen achter de bordjes eigenlijk? Kijk op Bodegraven-Reeuwijk duikt de geschiedenis in. Weet of wil je meer weten over een historisch figuur naar wie een straat, plein of rotonde in de gemeente is vernoemd? Stuur ons dan een mail naar redactie@kijkopbr.nl.