Hoe Vredehof landelijk nieuws werd: Oog complotdenkers gericht op Bodegraven

In het winterse weekeinde van 6 en 7 februari haalde Bodegraven landelijk het nieuws: tientallen complotdenkers legden bloemen op de begraafplaats Vredehof aan de Noordzijde. Zij meenden dat op de begraafplaats slachtoffers van satanisch kindermisbruik rusten.

Nee, nog geen splinter van bewijs is ooit geleverd. Toch heeft de hetze maandenlang geduurd: een aantal (ex-)plaatsgenoten en vooraanstaande landgenoten werden persoonlijk beschuldigd van betrokkenheid. Negeer het maar eens als via websites en social media steeds weer nieuwe ‘feiten’ de wereld in worden geslingerd en nieuwe namen van zogenaamde ‘betrokkenen’ worden onthuld. Als die complotdenkers dan ook nog adressen en andere persoonlijke gegevens verspreiden, verandert een voze beschuldiging in een bijna concrete bedreiging.   

Hervonden herinneringen
De belangrijkste animator en bron: ex-Bodegraver Joost K., die sinds zijn jeugd al vaak in aanraking kwam met de politie. Hij verhuisde met zijn partner en kinderen naar Spanje, waar plotsklaps ‘herinneringen uit zijn kindertijd’ terugkwamen. Hij zou getuige zijn geweest van een rituele moord op een baby in een klas. Andere getuigen, leeftijdsgenoten van hem, zouden inmiddels zijn vermoord om de zaak te verhullen. Gedurende lange tijd zou hun geheugen zijn gewist door een geheim programma van de CIA, maar dat raakte rond hun 40e uitgewerkt.

Ervaren complotdenkers
De voormalige Bodegraver krijgt steun van twee gevreesde complotdenkers: de naar Noord-Ierland uitgeweken Micha K. en de herboren christen Wouter R. Micha K. is al vaker veroordeeld voor zijn aanhoudende beschuldigingen van pedofilie en machtsmisbruik door de vermeende elite, Wouter K. lijkt te leven voor het verkondigen van zijn theorieën over samenzweringen. Het drietal slingert via een eigen online show en social media talloze beschuldigingen over pedofiele netwerken en satanische rituelen de wereld in.

‘Corona-beerput’ 
De affaire vindt een gewillig gehoor bij talloze complotdenkers, die een verband leggen met corona. Het heet dat corona een verzinsel is van de kinderbloed drinkende elite die de rest van de wereld onder controle wil krijgen. Begrippen als ‘corona-beerput’ verraden een radicaal wantrouwen jegens overheden en grenzeloze verbeelding. De theorieën zijn deels ontleend aan het uit Amerika overgewaaide QAnon, maar evenzeer gebouwd op eeuwenoude mythes: complotdenkers zijn van alle tijden. Gevoed door wantrouwen en angst zoeken mensen naar verklaringen voor onverwachte gebeurtenissen.

Als Wouter K. begin dit jaar in een zelfgemaakte videoboodschap oproept bloemen te leggen op Vredehof, reageert een deel van zijn volgers meteen. In de weken daarna worden ook elders in het land bloemen gelegd op graven van vermoorde kinderen, onder wie Marianne Vaatstra in het Westfriese De Westereen en bij de herdenkingsplaats van Limburger Nicky Verstappen. 

Noodverordening
Uiteindelijk is dat het begin van het einde: toenmalig burgemeester Christiaan van der Kamp besluit tot maatregelen om zijn plaatsgenoten te beschermen. In overleg met deskundigen bereidt de gemeente aangiftes voor tegen de drijvende krachten achter de hetze. Op Vredehof komt permanente bewaking; ongewenste bezoekers worden via een noodverordening geweerd.

Beveiligd
Dat vervolgens Van der Kamp persoonlijk beschuldigd wordt van betrokkenheid schrikt hem niet af, wel wordt zijn woning met camera’s beveiligd. Ook op het gemeentehuis stromen bedreigingen binnen. Juridisch wint de gemeente: de rechtbank wijst de eis toe dat de ongefundeerde verhalen binnen 48 uur worden verwijderd van alle socialmediaplatforms, korte tijd later worden Joost K. en Micha K. opgepakt. Joost K. is inmiddels uitgeleverd door Spanje, Micha K. wacht op een besluit over zijn uitlevering in een Ierse cel.

Schuiladres
Wouter R. is al in juni op een schuiladres in Groningen opgepakt en veroordeeld tot negen maanden celstraf voor smaad en laster. Een nieuwe rechtszaak met nieuwe beschuldigingen jegens hem is in voorbereiding. Diverse aanhangers/volgers zijn inmiddels veroordeeld voor zaken als bedreiging, smaad, laster en opruiing. Wouter R. en Joost K. zijn ter observatie opgenomen in het Pieter Baan Centrum, een rechtszaak volgt. Op internet circuleren nog steeds filmpjes met (ongestaafde) beschuldigingen over kindermisbruik in Bodegraven. Geloof laat zich moeilijk uitbannen.

___________

“Gevaarlijk”
Deskundigen en journalisten buigen zich al geruime tijd over de vraag waarop de theorie over het pedofiele netwerk en de satanische rituelen is gebaseerd. Nooit is enig bewijs gevonden. Het dagblad Trouw liet gedragswetenschapper Jan-Willem van Prooijen van de Vrije Universiteit aan het woord: “We vermoeden allemaal wel eens corruptie. Blijkt dat niet waar, dan ben je al een complotdenker. Vaak is het niet zo erg. Als jij denkt dat de aarde plat is, ga je gang. Maar deze beweging gaat over tot actie. Ze verwijzen naar de samenzweringstheorie QAnon, die in de Verenigde Staten vrij groot is. Aanhangers waren ook verantwoordelijk voor de aanval op het Capitool. Ik vind deze mensen gevaarlijk.”

___________

“Onderdeel van het complot”
De Nederlander Sander van der Linden onderzoekt aan de Universiteit van Cambridge de psychologische motivatie van complotdenkers. Eveneens in Trouw noemt hij drie beweegredenen: “Ze geven vaak een makkelijke verklaring voor moeilijke onderwerpen. Daarnaast vinden deze mensen dat hun belangen niet worden vertegenwoordigd en krijgen ze online wel support. Ten derde is er de angst voor de toekomst. Mensen zoeken in deze periode naar een andere realiteit. De pandemie heeft grote invloed op zulke ideeën. Complotdenkers corrigeren zichzelf niet, dat maakt het fenomeen zo moeilijk te bestrijden. Als jij iets ontkent ben je onderdeel van het complot.”