Schoon water krijg je niet vanzelf

BODEGRAVEN-REEUWIJK - Het klinkt eenvoudiger dan het is: een afvalwaterzuiveringsinstallatie (AWZI) zet vies afvalwater om in schoon water. Maar mensen zijn best rare wezens: hoewel je officieel alleen poep, plas en wc-papier mag doorspoelen, vinden via het riool ook maandverband, condooms, vochtige doekjes, medicijnresten, luiers en plastic hun weg naar de AWZI. Sinds 1977 staat er zo’n AWZI aan de J.C. Hoogendoornlaan in Bodegraven.

door Henri Stolwijk

Waterbeheer in Nederland is de verantwoordelijkheid van Rijkswaterstaat en hoogheemraadschappen (ook wel waterschappen genoemd). Het waterschap moet zorgen dat het water schoon is, het land beschermen tegen overstromingen en de zuivering van het afvalwater verzorgen. Daar is veel geld mee gemoeid: alleen al het Hoogheemraadschap Rijnland werkt met een jaarlijkse begroting van rond de 273 miljoen euro

Gemeenten zijn zelf verantwoordelijk voor de aanleg en het onderhoud van rioleringen. In Bodegraven-Reeuwijk is anno 2024 het leeuwendeel van de woningen aangesloten op het systeem. Uitzondering vormen een aantal woningen in het buitengebied; zij lozen via een sceptic tank of een zogenaamd IBA-systeem, waarbij het afvalwater ter plekke wordt gezuiverd.

Rijnland

De Bodegraafse AWZI valt onder het Hoogheemraadschap Rijnland, het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard beheert de installatie op de grens van Waddinxveen en buurtschap Randenburg in Reeuwijk. Gezamenlijk beschikken deze twee waterschappen over een netwerk van 28 AWZI’s: 19 van Rijnland en 9 van Krimpenerwaard.

Frituurvet en olie
Een goed milieu begint bij jezelf. Zo dringt het Hoogheemraadschap van Rijnland er sterk op aan gebruikt frituurvet en olie in te zamelen en vooral niet door het riool te spoelen. Als aangekoekt vet al niet leidt tot verstoppingen in het gemeentelijk riool kunnen problemen ontstaan bij de rioolwaterzuiveringen. Veel beter kun je gebruikt vet en olie in een plastic verpakking verzamelen en in de daarvoor bestemde kliko’s die her en der in de gemeente staan gooien.

Eigenlijk is de aanleg van grootschalige riolering in Nederland na de Tweede Wereldoorlog op gang gekomen. Het besef drong door dat lozen op open water gewoon smerig was. In 1970 zorgde de Wet Verontreiniging Oppervlaktewater voor een doorbraak. Er kwam een stelsel van afvalwaterzuiveringsinstallaties, er ontstonden zuiveringsschappen en het leidde tot een vergunningensysteem, waaronder ook de lozingen van de riolering op het oppervlaktewater vielen. De waterwet en de wet milieubeheer formaliseerden vervolgens de gemeentelijke watertaken.

Vernuftig werkende fabriek

Sinds 1977 staat er een AWZI aan de J.C. Hoogendoornlaan in Bodegraven, die capaciteit heeft het rioolwater voor 76.000 inwoners te zuiveren. Ook het afvalwater van bedrijven en overtollig hemelwater (regen) komt terecht in deze AWZI. Dat betekent praktisch gesproken dat ook chemische stoffen en andere troep via de riolering naar de Hoogendoornlaan stromen. Na behandeling keert het water schoon terug in de natuur, om uiteindelijk in zee terecht te komen. Maar dat gaat bepaald niet vanzelf!

Welbeschouwd is een AWZI een vernuftig werkende fabriek. Het ondergrondse stelsel van gemengde riolering, vuilwaterriolering, hemelwaterriolering en pers- en drukleiding telt bij elkaar op tot circa 250 kilometer aan leidingen! Circa 40 rioolgemalen en meer dan 1400 pompunits zijn nodig voor de af- en doorvoer. De vervangingswaarde bedraagt ruim 100 miljoen euro.

Bacteriën

Aangekomen aan de J.C. Hoogendoornlaan stroomt het afvalwater via een rooster naar een voorbezinktank. Dat zeeft het grove vuil en het zand eruit. Vuil dat zwaarder weegt dan water, zinkt in de bak naar de bodem en vormt zo slib, dat vervolgens wordt vergist tot biogas. Olie en vet zijn lichter dan water, komen bovendrijven en worden afgevangen.

Het inmiddels wat schonere water wordt vervolgens overgeheveld naar een beluchtingstank. Gigantische blowers voegen zuurstof toe aan het water. Dat stimuleert de groei van bacteriën, die met talloze miljoenen aan de slag gaan om het resterende vuil uit het water te eten. In de laatste fase stroomt het water naar een nabezinktank, waar de bacteriën naar de bodem zakken. Het schone water stroomt verder, het slib wordt onder meer toegepast in de landbouw.

Gerenoveerd

In 2021 is de Bodegraafse installatie ingrijpend gerenoveerd, waardoor er de komende 10 tot 15 jaar voldoende ruimte is de groei in het afvalwater op te vangen. Die operatie heeft ruim 12 miljoen euro gekost.

In 2023 is een zonneweide in gebruik genomen: een terrein van 0,73 hectare is belegd met zonnepanelen. Die hebben een capaciteit van 0,8 tot 0,87 megawatt- piek (MWp), voldoende voor 80 tot 90 procent van het energiegebruik van de AWZI. Overcapaciteit wordt terug geleverd aan het stroomnet, vooral in de zomer is dat het geval. De investering in de zonneweide moet in 22 jaar worden terugverdiend.

Voortschrijdend inzicht
Inmiddels is duidelijk dat het beter is om vuil en schoon water gescheiden aan te bieden op de zuivering. Bij nieuwbouw wordt het hemelwater (regen) daarom apart opgevangen en afgevoerd. Steeds meer gemeenten bouwen ook de bestaande gemengde stelsels om naar gescheiden systemen. Ook Bodegraven-Reeuwijk investeert constant in de riolering. In een enkele jaren geleden uitgebracht rapport berekende Grontmij (het huidige Sweco) dat tot 2031 in totaal 50 miljoen euro gestoken zou moeten worden in verbetering en vervanging van het systeem.
De rioolheffing dekt al jarenlang niet de kosten, op termijn is dat wel de bedoeling. Daarom wordt ook volgend jaar de rioolheffing (weer) verhoogd, met 4,8 procent. De opbrengst dekt dan 98 procent van de kosten. Voor de begroting van 2026 is naast de inflatiecorrectie al een verdere verhoging aangekondigd.