GR JW-directeur Bart van der Schelde: ‘Ik denk dat we veel slimmer kunnen besteden’

BODEGRAVEN-REEUWIJK - Zorgkosten zetten de gemeentelijke financiën al jaren onder druk. Het ‘Sociaal Domein’ is goed voor meer dan een derde van de uitgaven en dat gaat de komende jaren niet minder worden. Hoe zorgen we dat we de zorg kunnen blijven betalen? In januari 2025 is hiervoor een nieuwe organisatie opgericht die gemeenten in Midden-Holland moet helpen de kosten te beperken: de GR JW.

door Key Tengeler

De GR JW zit nog in de opstartfase: veel nieuwe medewerkers, een website in ontwikkeling en nog geen eigen locatie. Voorlopig bivakkeren ze op de derde verdieping van het gemeentehuis van Gouda. “Een nieuwe organisatie oprichten, levert altijd gedoe op; je moet elkaar leren kennen, uitvinden hoe je dingen het beste aanpakt, processen inrichten. Maar we hebben weinig issues gehad,” vertelt directeur Bart van der Schelde tevreden.

Bart is in januari gestart met de taak de GR JW op te zetten. De afkorting staat voor het zeer ambtelijk klinkende ‘Gemeenschappelijke Regeling Jeugd en Wmo’. Als jij een zorgvraag hebt – jouw kind heeft bijvoorbeeld extra begeleiding nodig vanwege dyslexie of je wilt wekelijks huishoudelijke hulp - kijkt het sociaal team van de gemeente welke zorgaanbieder jou daarbij kan helpen. Ze kiezen daarbij uit een lijst van aanbieders waarmee de GR JW al afspraken heeft gemaakt over prijzen en aanbod, zodat jij snel geholpen wordt en de gemeente van tevoren weet wat de kosten zijn.

Daarmee is de GR JW een belangrijke schakel in de gemeentelijke financiën: 17 procent van alle uitgaven van Bodegraven-Reeuwijk gaat naar jeugdzorg en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Dus wat doet deze nieuwe organisatie en waarom is die eigenlijk nodig?

Alleen red je het niet

Vanaf 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor jeugdzorg en zorg aan langdurig zieken en ouderen. Dat betekent complexe problematiek, onderhandelen met aanbieders groter dan de gemeente zelf en tegelijkertijd een vergrijzende maatschappij die steeds mondiger vraagt om hulp. Het groeit gemeenten al gauw boven de pet. “Gemeenten zijn te klein om deze zaken alleen te doen,” legt Bart uit. “Het is onmogelijk om met een paar ambtenaren alle aanbieders te kennen en genoeg kennis te hebben om goede afspraken met hen te maken.”

Daarom werken gemeenten steeds meer samen. In onze regio bundelden Gouda, Waddinxveen, Zuidplas, Krimpenerwaard en Bodegraven-Reeuwijk hun kennis en inkoopkracht. Maar organisatorisch was dat ingewikkeld. “De gemeenten werkten samen, maar ook apart. En de kosten zaten ‘verstopt’ in de begroting van de gemeente Gouda. Dat maakte de financiën onoverzichtelijk en de prestaties slecht controleerbaar.” Zo ontstond de behoefte aan een zelfstandige organisatie die de zorgcontracten voor de vijf gemeenten op zich nam en de kosten verder kon beteugelen: de GR JW.

De organisatie bestaat uit ongeveer zestig personen, de meesten voormalig gemeenteambtenaren en zo’n vijftien nieuwelingen ter vervanging van externe inhuur. Naast inkoop houdt de GR JW zich bezig met toezicht - hebben aanbieders de juiste papieren en leveren ze wat is gevraagd? - en de uitvoering van het landelijke Integraal Zorgakkoord. Bart: “Zorg wordt duurder én de vraag stijgt door vergrijzing en bevolkingsgroei, terwijl er juist minder zorgpersoneel is. In Midden-Holland is dit nog erger, omdat er veel nieuwe woonwijken worden gebouwd. Meer gezinnen betekent de komende 10 jaar ook meer vraag naar jeugdzorg.” Voor de komende 2 jaar heeft de regio hiervoor 50 miljoen euro van het Rijk gekregen, waarvan 18,2 miljoen direct voor de gemeenten.

De publieke zaak

Er ligt dus een flinke uitdaging voor de samenleving en de GR JW in het bijzonder. De nieuwe directeur is echter voortvarend begonnen. Hij heeft in zijn carrière veel organisatieveranderingen begeleidt, maar is bijzonder gemotiveerd om voor deze publieke zaak aan de slag te gaan. “De commerciële wereld is superleuk met snelle, korte klappen. Maar uiteindelijk maakt het voor de wereld niet uit hoeveel auto’s Toyota verkoopt. Wat wel uitmaakt, is hoe je de samenleving indeelt.”

Voor deze aanstelling heeft Bart een andere Gemeenschappelijke Regeling geleid. “Dat was mijn eerste keer als ambtenaar,” lacht hij. “Ik wilde een keer langdurig betrokken zijn. Bij een korte opdracht verzet je een paar paaltjes en iedereen is blij. Maar hoe zorg je dat het zes maanden later niet weer inzakt? Dat is echt bouwen.” Na 5 jaar kwam de organisatie in rustiger vaarwater. “Dat was voor mij het moment om hier een nieuwe uitdaging aan te gaan.”

Besparen met data

Volgens de directeur is een heldere taakomschrijving niet het enige voordeel van de nieuwe organisatie. De grootste verdienste zit in de bundeling van alle data van de verschillende gemeentes. “Er is eigenlijk veel te weinig inzicht in welke zorg werkt en welke niet,” vertelt Bart. “Onze rol is de gemeenten laten zien of hun geld goed besteed wordt. We kunnen met de kaasschaaf overal een beetje bezuinigen, maar ik denk dat we door patronen te zien over een groter gebied 10 tot 30 keer zoveel kunnen besparen.”

Met data-analyse kan de GR JW de prestaties van zorgaanbieders bijvoorbeeld beter met elkaar vergelijken. De ene jeugdpraktijk of thuiszorgorganisatie zal een betere prijs-kwaliteitverhouding hebben dan de andere. In september start daarbij een onderzoek dat op een abstracter niveau zoekt naar besparingen. “We willen weten of de duurste zorg op termijn wel resultaat oplevert of dat je met goedkopere maatregelen die zorg kunt voorkomen.”

Neem crisisopvang. Dat is een hele dure vorm van zorg die kan oplopen tot 800.000 euro per jaar voor één cliënt. “Dat gaat om mensen met ernstige gedragsstoornissen die veel begeleiding nodig hebben,” licht Bart toe. “Naast een menselijk drama is dat een financieel risico. In Bodegraven-Reeuwijk heb je in de meeste jaren niemand die zoveel zorg nodig heeft. Maar heb je er ineens twee, dan is dat in één klap 1,5 miljoen euro extra kosten op je begroting.”

Daarom probeert de GR JW te achterhalen of deze dure zorg op termijn wel resultaat levert en of je met goedkopere maatregelen die dure zorg kunt voorkomen. “Zo’n casus ontstaat natuurlijk niet zomaar, daar is al veel aan vooraf gegaan. Het zou mooi zijn als we erachter komen dat we dit soort gevallen met kleinere maatregelen vroeg kunnen signaleren, voordat het uit de klauwen loopt. Daar wordt iedereen beter van.”

Overigens benadrukt Bart dat zorg meer is dan een berekening. “Iemand is bijvoorbeeld lid van een kerk die altijd met een aanbieder werkt van dezelfde stempel. Als uit onze analyse blijkt dat een andere aanbieder beter scoort, is het aan de gemeente om dat op te wegen tegen andere belangen.”

Naar binnen kijken

Naast besparingen door scherpere inkoop en slimme data-analyse heeft de GR JW van gemeenten ook de taak gekregen op de eigen organisatie te bezuinigen. Eerst wordt bespaard op ‘incidentele budgetten’ en wordt externe inhuur zoveel mogelijk vervangen door vaste aanstellingen, daarna moet worden gekeken naar het schrappen van taken. Dat laatste is het lastigst, maar Bart heeft er vertrouwen in dat het wel gaat lukken. “We zijn net begonnen, maar we groeien in onze rol als goede samenwerkingspartner van gemeente en aanbieders.”