Graanmolenaren en Coöperatie St. Catharina

Van oudsher werd er al graan gemalen in diverse molens en bedrijven in onze streken. In Nieuwerbrug waren de graanmalerijen van Dirk van Dam en van Koning gevestigd en in Reeuwijk maalde Jan Kapteijn van 1929 tot 1984 het graan. Later namen de gebroeders Teekens het bedrijf over. Zij bezaten sinds 1835 ook een korenmolen. In 1895 werd deze omgebouwd naar een molen die door stoom werd gedreven. De molen heeft gewerkt tot 1977. In Bodegraven en Zwammerdam had je de graanmalerijen Van de Firma’s Van Muiswinkel.

Molen De Arkduif

Ook in Bodegraven staat een korenmolen. Deze wordt al genoemd op een kaart van het Hoogheemraadschap Delfland uit 1615 als ‘Coremole’. In een oude balk is zelfs het jaartal 1603 gevonden! De nu nog bestaande molen is van 1697, de vorige zal zoals de rest van Bodegraven afgebrand zijn bij de verwoestingen door de Fransen in 1672. De molen heeft graan gemalen tot 1956. Bij goede wind was de capaciteit 3 tot 4 ton graan per uur. In de loop van zijn bestaan zijn zeventien molenaars en graanhandelaren eigenaar van de molen geweest. Een van de molenaars was J.F. de Groot, die in 1956 stopte met zijn arbeid. In dat jaar werd de molen gekocht door Jan van Vliet. De molen kreeg toen de naam ‘De Arkduif’. De molen maalt sinds 1956 geen meel meer, maar de wieken worden wel regelmatig draaiende gehouden door vrijwillige molenaars. Op dit moment zijn dat Peter van der Heijde en Niels Aalberts. 

In 1974 werd de molen eigendom van de gemeente Bodegraven. De molen is diverse keren gerestaureerd, in 1954, 1982 en 2010. In deze eeuw is een stichting opgericht die zich bezig houdt met acties om de molen te behouden en met geldinzameling voor de nodige restauraties. Deze stichting ‘Vrienden van de Arkduif’ heeft in 2004 het eigendom van de molen van de gemeente in erfpacht overgenomen. De molen is een Rijksmonument. Na de restauratie van 2010 bleek dat er nog een extra restauratie nodig was aan de draaiende delen, het ‘gaande werk’. Na nog meer restauraties was het restauratieproces in 2015 klaar. 

In en bij de molen is bierbrouwerij De Molen gevestigd. Die kreeg in binnen en buitenland al diverse onderscheidingen voor zijn ambachtelijke bier. Het jaarlijkse bierfestival trekt belangstellenden van ver over de grens.

Coöperatie St. Catharina

In Reeuwijk-Dorp heeft jarenlang een landbouwcoöperatie bestaan. De oprichting van de rooms-katholieke Coöperatieve Landbouwvereniging St. Catharina in Reeuwijk-Dorp was het resultaat van inspanningen van pastoor Antonius Hakkeling. Hij was een groot voorstander van het onderbrengen van het gehele maatschappelijk en economisch leven binnen eigen, rooms-katholieke organisaties. De boeren hadden het moeilijk en waren meestal arm. Het doel van de coöperatie was ‘het malen en de aankoop van krachtvoeder en de aanschaf van meststoffen en andere landbouwbenodigdheden’. Lidmaatschap van de coöperatie was alleen mogelijk voor rooms-katholieke landbouwers en veehouders, die lid waren van Sint-Isidorus en die minimaal 100 gulden inlegden in het bedrijfskapitaal. 

De vereniging begon in april 1913 met 22 leden. Pas in 1915 kwam het gebouw aan de Dorpsweg tot stand; het werd ingericht met door motoren aangedreven maalmachines. Het graan werd per schip aangevoerd uit Rotterdam en met paard en wagen werden de eindproducten bij de boeren gebracht. In 1917 was het aantal leden al verdubbeld en nadat vanaf 1919 veel beperkende distributiemaatregelen waren opgeheven, ging het de coöperatie elk jaar beter. In 1926 werd het gebouw al uitgebreid en in 1928/1929 werd een topomzet gedraaid. 

De crisisjaren 30 waren echter voor St. Catharina zeer moeilijk en slechts door nauwe samenwerking met twee andere coöperaties te Haastrecht en Montfoort kwam men deze periode en de erop volgende oorlogsjaren door. In die moeilijke periode bleef pastoor Hakkeling (hij overleed in 1941) veel invloed uitoefenen en wist hij via de vereniging faillissement onder veehouders te voorkomen. Molenaars bij de Coöperatie waren G. Snel, J. Verlaan en F. Schrijvershof.

Na een opleving in de jaren 50 bleek de vereniging te klein om zelfstandig te blijven: het aantal leden nam sterk af, onder meer door bedrijfsbeëindiging, en de kosten werden te hoog. Per 31 mei 1977 ging St Catharina op in ‘Samenwerking’ uit Haastrecht. Het bedrijfspand aan de Dorpsweg bleef nog 2 jaar bij de nieuwe coöperatie in gebruik, maar kreeg vanaf 1980 een nieuwe bestemming als kaaspakhuis van de firma Vergeer. Het is een gemeentelijk monument. Er worden nu plannen ontwikkeld voor woningbouw op het terrein.