Muskusratten bestrijden: ‘Ze graven gewoon om de klemmen heen’

BODEGRAVEN-REEUWIJK - Het doden van gezonde dieren, met die schattige kraaloogjes en mooie vacht, wordt doorgaans als zielig ervaren. De snelheid waarmee muskusratten zich voortplanten maakt echter dat het bestrijden van dit diertje, in een land als het onze, noodzakelijk is, zegt Jan Adriaan den Hertog. Hij is muskusrattenbestrijder in onze regio.

door Marlien van Leeuwen

Begin twintigste eeuw nam een Tsjechische graaf van een jachtreis door Alaska enkele muskusratten mee. Hij zette ze uit in een visvijver op zijn buitenverblijf. Maar een muskusrat heeft een enorm voortplantingsvermogen. Na drie maanden is een muskusrat geslachtsrijp en een span, een moer (v) en ram (m), krijgen per worp zo’n tien roren (jongen). Tussen de één en zes blijven daarvan over, die na drie maanden weer een partner kiezen. Een cyclus die zich zo’n drie tot vier keer per jaar herhaald. Zonder invloed van buitenaf zou één span muskusratten in 5 jaar voor 200.000 nakomelingen zorgen. Tsjechië werd al snel te klein.

Vandaag de dag heeft deze exoot het prima naar zijn zin in Europa. Met het bouwen van de pijpen (gangen) naar hun bouw (burcht) veroorzaken ze echter veel schade aan onze slootkanten en dijken. Een groot deel van Nederland ligt onder zeeniveau. Onze ring -en rivierdijken zijn van levensbelang.

Klemvast

De vacht van de muskusrat is mooi, soepel en waterdicht en was daarmee gewild bont in vroeger tijden. Premievangers vingen de dieren, al zullen ze er geen wereldbedragen voor gekregen hebben; sommigen leverden bij de ene provincie de kop in en bij de andere de staart in de hoop twee keer betaling te ontvangen.

Vanaf 2013 is het een taak van het waterschap om de populatie te beheren. Niet alleen de dijken worden ondermijnd, koeien kunnen hun poten breken in de pijpen en zelfs landbouwmachines kunnen omslaan door instortende slootkanten. Daarnaast verstoort hun grote aantal de biodiversiteit in natuurgebieden.

Jan Adriaan den Hertog is muskusrattenbestrijder in onze regio, een vakman in hart en nieren. Hij is gedreven om de strijd zo humaan mogelijk aan te gaan om de biodiversiteit weer te herstellen. Alweer zo’n 8 jaar trekt hij dagelijks de natuur in om de exoot te bestrijden. Vandaag haalt hij de conibear klemmen op in het gebied nabij Reeuwijk-Dorp. Jan Adriaan: “We zetten de klemmen onder water in de pijpen. Als de rat tegen de sprietjes in de klem aanzwemt, klapt deze dicht en breekt hij zijn nek. Soms lijkt het of ze door hebben waar de klemmen staan. Dan graven ze uitwegen eromheen. Daarom zet ik de klemmen ook langs de oever in de buurt van de bouw, daar verwachten ze de klemmen niet.”

Wissels en vraat

Het is ongelooflijk, zoveel kennis als Jan Adriaan van muskusratten heeft: “Een rat graaft meerdere pijpen naar de bouw, die pakweg een meter uit de slootkant ligt en uit meerdere kamers bestaat.” In het grasland wijst Jan Adriaan de wissels, sporen van een platgelopen paadje. “Aan vraat aan riet, pitrus of gras verraden ze zichzelf. Gras bevat veel eiwitten en is daarom voedzaam voor hun jongen.”

In het voor- en najaar gaan rammen op zoek naar een moer. De sterken kunnen een bestaande bouw overnemen, de anderen moeten zelf aan het werk. Ze hebben zo hun voorkeursplekken. Om de winter door te komen gaan ze naar diepere plekken en eten dan wortels van planten, waar op dat moment meer voedingstoffen in zitten dan het deel boven de grond. “Ze kunnen goed tegen de vorst,” vervolgt Jan Adriaan. “De haren van hun vacht zijn hol, waardoor er zuurstof in opgenomen kan worden. Daar maken ze dan weer gebruik van als ze onder het ijs zwemmen. Mocht je ergens een streep bellen ter grootte van een 2-euromuntstuk zien, dan weet je dat ze daar gezwommen hebben. Zo’n grote plek van bellen onder het ijs, daar zitten er meerdere bij elkaar.”

Waadpak

De sloot is niet diep, de lieslaarzen van Jan Adriaan volstaan, evenals de handschoenen met mouwen tot zijn oksels. Ze verdwijnen echter volledig in verschillende buizen als Jan Adriaan met zijn hand de pijpen volgt. Ook op deze plek zijn de muskusratten zo slim geweest om om de klemmen heen hun pijpen te graven. Maar toch niet slim genoeg; in de klemmen langs de oever zijn een aantal onfortuinlijke exemplaren gevangen. De meeste met een gebroken nek, een enkeling met een gebroken rug. Hoe dan ook, de klap was dodelijk. Mocht er toch iets niet helemaal goed gaan, dan staat de klem bewust onderwater, zodat een snelle verdrinkingsdood hoe dan ook volgt.

Terug in de natuur

De dode exemplaren worden hier en daar in het riet achtergelaten. Een stukje vlees voor aaseters. Mochten die het overslaan, dan zijn er altijd insecten die er wel raad mee weten. Alleen grote aantallen gaan naar de ophaaldienst van Rendac.

Dankzij de professionele inzet van Jan Adriaan en zijn collega’s zijn de aantallen in onze regio beheersbaar, maar een andere baan zoeken is nog lang niet aan de orde. Mocht u een muskusrat zien zwemmen? Meld het dan via www.muskusrattenbestrijding.nl.

Hoe herken je een muskusrat?
* Van kop tot staart ongeveer 0,5 meter lang
* Donkerbruine vacht
* Platte staart
* Kleine spitse snuit
* Kleine voortanden
* Lange achterpoten