Tentoonstelling ‘Het Hof te Waarder’ in Wierickehuis

NIEUWERBRUG - In het Wierickehuis wordt vrijdag 7 september om 20.00 uur de tentoonstelling ‘Het Hof te Waarder: van Jeruzalem tot Nieuwerbrug’ officieel geopend. De tentoonstelling gaat over de geschiedenis van de zeven eeuwen van het Hof te Waarder en de negen eeuwen van de Johannieter Orde. Het sluit goed aan bij het thema van Open Monumentendag dit jaar ‘In Europa’. De Johannieter Orde was vanaf de Kruistochten immers in heel Europa en het Midden-Oosten actief en nu nog in delen van Europa.

door Edith op de Woerd

De Johannieter Orde had tot doel om tijdens de kruistochten de zieken te verzorgen en het christendom (tegen de moslims) te verdedigen. Voor haar goede werk ontving de Johannieter Orde veel geschenken. Hiermee wilden de gulle edelen zelf ook iets goeds doen in de ogen van God. In 1293 schonk Herman van Woerden de kerken van Harmelen en Waarder, inclusief het recht om een pastoor te benoemen, aan de Johannieters in Utrecht. In ruil hiervoor verplichtte de Johannieter Orde zich de zielzorg te verzorgen van Herman van Woerden, diens echtgenote Elisabeth en zijn ouders. De Johannieters moesten hen dus helpen een plek in de hemel te bemachtigen. Twee jaar later schonk hij ook landerijen in Papekop, Breeveld, Harmelen en Waarder. In 1321 ruilden de Johannieters met de graaf van Holland hun verspreide stukken land voor één stuk land in het ‘schoutambacht Waarder’. Hierop vestigden men een commanderij in het huidige Nieuwerbrug, wat later bekend zou worden als ‘Hoff van Waerder’. De commanderij bestond uit een boerderij en een kapel en werd bewoond door een commandeur/kapelaan die een kok en een knecht in dienst had.

Oorlogen en verwoestingen

Tijdens de 80-jarige oorlog (1568-1648) werd er flink gevochten rond Woerden en Oudewater. In Nieuwerbrug lag zelfs een schans van het Spaanse Leger. Tijdens deze oorlog zijn uiteindelijk de kapel en de boerderij van de commanderij verbrand en verwoest. Tijdens de reformatie kreeg de protestantse religie de macht in Nederland en verloor de commanderij snel haar geestelijke karakter. De bezittingen kwamen in handen van de Staten van Utrecht. Daar zij verlies leden op dit bezit, werd in 1635 besloten om de ‘Hoff van Waerder’ in het openbaar te verkopen. Vanaf dat moment is de Hof van Waarder in particuliere handen en heeft het meestal gefungeerd als boerderij. In 1672 (het Rampjaar) wordt de hof door de Fransen soldaten opnieuw in brand gestoken. Van de oorspronkelijke ‘Hoff van Waerder’ is niets meer over.

Koning Willem-Alexander

De Johannieter Orde bestaat nog, al zijn de zwaarden en harnassen voorgoed opgeborgen. Tegenwoordig is het doel van de Orde alleen nog het helpen van mensen die het in onze samenleving op welke manier dan ook moeilijk hebben. Alle leden zijn van protestantse Adel. Koning Willem-Alexander is het bekendste lid van de Orde.

Archeologisch onderzoek

Tijdens een verbouwing rond 1985 zijn er op het terrein van de commanderij belangwekkende archeologische vondsten gedaan die gedateerd worden van 1350 tot 1700. Jarenlang werden de vondsten zorgvuldig bewaard in ‘schatkisten’. Onder aanvoering van de bevlogen leden van de tentoonstellingscommissie, bestaande uit Judith van Heel, Jan van de Burgt en Michiel van de Burgt, hebben vrijwilligers van de Archeologische Werkgemeenschap voor Nederland circa 110 voorwerpen in 2018 onderzocht. Per voorwerp is beschreven wat het is, waar het van gemaakt is en hoe oud het is. Potten en glazen zijn zoveel mogelijk weer in elkaar gezet. Een flinke puzzel met een prachtig resultaat.

Dit resultaat wordt vanaf 7 september (aanvang 20.00 uur) tentoongesteld in het Wierickehuis. Vervolgens is de tentoonstellingen tot ferbruari 2019 te bekijken tijdens de reguliere openstelling van het Wierickehuis. De openstelling is tevens op Open Monumentendag, zaterdag 8 september, van 11.00-15.00 uur.