Vooral hulp van de kerken in crisistijd

Ook onze regio kreeg eind van de jaren twintig van de vorige eeuw te maken met de landelijke crisis. In die jaren verdiende een landarbeider 15 tot 18 gulden per week. Voor huishuur van de meestal kleine woningen betaalde de arbeider een bedrag tussen de 2 en 4 gulden. Door een lange vorstperiode in de winter van 1929 waren veel mensen zonder werk gekomen, onder andere doordat er geen schepen meer konden varen en er dus geen schippersknechten en laders en lossers nodig waren.

door Cock Karssen

Bij de grote Bodegraafse bedrijven, als werktuigenfabriek Hero de Groot, kaasfabriek Oud Holland, olieslagerij de Phoenix en zaadhandel Turkenburg, probeerde men het vaste personeel zo lang mogelijk aan het werk te houden, maar de ‘losse’ krachten, werden vaak van de ene op de andere dag ontslagen zonder salaris. Ook de vele kleine middenstanders hadden grote moeite om het hoofd boven water te houden, de winkels kregen op een gegeven moment toestemming om ‘s avonds langer open te blijven, zodat zij langer klanten konden trekken.

Werkloosheidscommissie

De werkloosheidscommissie die in 1927 was benoemd moest zich bezig houden met het bestrijden van de werkeloosheid. Het resultaat was dat men zorgde dat er wat arbeiders te werk werden gesteld bij enkele kleine projecten. In januari 1932 neemt burgemeester Van Dobben de Bruijn, in Bodegraven, het initiatief tot het oprichten van een Crisiscomité. Hij fungeert zelf als voorzitter, verder zijn lid wethouder Batelaan (ook voorzitter van de werkloosheidscommissie), de heren Poot, Van Leeuwen en Veelenturf namens de diaconieën van de drie grote kerken.

Het Comité weet in eerste instantie weinig resultaat te boeken. In maart delen zij mee dat er geen geld is om de noodlijdende bedrijven te helpen. Steun van rijk of gemeente was er niet, men vond crisishulp en armenzorg in eerste instantie een taak van de kerken. Wel wilde de gemeente als de nood erg hoog was wel aanvullende hulp geven. In Reeuwijk werd bijvoorbeeld pap verstrekt aan werkelozen voor vier cent per liter

In de gemeenteraad werd er door diverse raadsleden aangedrongen op meer steun, slechts een enkele keer was burgemeester C.S. van Dobben de Bruijn te vermurwen. In november 1929 vraagt iemand die door ziekte niet kan werken, terwijl ook zijn vrouw zonder werk is, steun. Zij ontvingen van het R.K. Armbestuur 7,50 gulden steun, en 3,60 gulden uit een invaliditeitsuitkering. Zij krijgen na lange discussie vijf gulden steun extra van de gemeente (per week). Er werd niet vermeld hoe groot het gezin was, bij latere regelingen ontving men één gulden extra per kind tot 6 kinderen, als men 13 kinderen had (niet ongewoon in die jaren), kreeg men toch maar zes gulden extra voor de kinderen. De gemeente nam in haar begroting voor 1930 een bedrag van 4.000 gulden op voor armenzorg en 5.000 gulden voor werkloosheidsbestrijding.

Hulp particulieren en kerken

Het bedrag van de gemeente stak kaal af bij de 25.000 gulden die de hervormde en gereformeerde kerken in een jaar, uitgaven aan armenzorg. Er waren in de kerken ook naaiverenigingen die kleding maakten en verkochten of uitdeelden, zoals de St. Elizabethvereniging en Tryfosa. Tryfosa deelde in 1929 169 kledingstukken uit aan 59 gezinnen, in 1934 was dat al opgelopen tot 264 stuks aan 82 gezinnen. Het christelijk werkmansverbond ‘Patrimonium’, ondernam in december 1929 actie om de vele werklozen tijdelijk werk te verschaffen. In de zomer had men hout en gereedschappen aangeschaft. Met steun van de burgemeester had men een terrein met een schuur in bruikleen gekregen, hier werd in december begonnen met het zagen van het hout tot brandhout door werklozen als werkverschaffing. Ook de ijsclubs zorgden in de winter van 1932 voor werk voor een aantal baanvegers, zij verdienden 2 gulden 50 per dag. 

In 1935 besloot het Crisiscomité om ook de kleine handeldrijvenden, die geen steun kregen van kerk of gemeente te gaan helpen.