‘Het plassengebied is supermooi, maar ook superingewikkeld’

SLUIPWIJK - Bijna een jaar geleden, op 1 juni 2023, werd Wouter de Waal voor 3 jaar aangesteld als Gebiedsmanager Reeuwijkse Plassen door stichting De 12RP (12 Reeuwijkse Plassen). In opdracht van de stichting is het zijn taak ervoor te zorgen dat natuurontwikkelingsprojecten volgens de gebiedsvisie uitgevoerd worden, waarbij rekening gehouden wordt met de belangen van watersporters, recreanten én bewoners. Na de kennismakingsfase is hij vanaf augustus daadwerkelijk begonnen. We vragen hem naar de plannen, zijn bevindingen over het gebied, haar bewoners en gebruikers en hoe hij zijn functie verder gestalte gaat geven.

door Loes Kamer

In Reeuwijk is het eigendom van de plassen verspreid over bijna vijfhonderd eigenaren. Inzet van stichting De 12RP (voormalig VEEN) is om samen met de eigenaren en de verenigde watersporters het gebied zo goed mogelijk in stand te houden. Zodat onze kleinkinderen er straks, al roeiend, zeilend, wandelend, zwemmend en de mooie natuur belevend, er net zo van kunnen genieten als wij al jaren doen. Daarnaast heeft de stichting tal van speerpunten: natuurbeheer (waaronder onderhoud), bevaarbaarheid, vaarontheffingen, handhaving, waterkwaliteit, baggerproblematiek en natuureducatie, om er een aantal te noemen.

Ook streeft De 12RP een verdergaande professionalisering van de organisatie na. Zo is er een jaarplan en een communicatieplan opgesteld, kijken ze naar alle subsidiemogelijkheden voor het gebied, wordt het digitaal in kaart gebracht met een geografisch informatiesysteem (GIS), werken ze aan een waterkaart, wordt de samenwerking met de Plassenraad verder uitgewerkt en is er veelvuldig overleg met de verschillende overheden. Het behoort tot het takenpakket van de gebiedsmanager om het bestuur, dat geheel bestaat uit vrijwilligers, te ondersteunen bij het maken van plannen en het uitwerken van ideeën. “We hebben een heel actief bestuur met een goede voorzitter, en de Plassenraad denkt kritisch met ons mee,” merkt Wouter op.

Impressies

Hiervoor had Wouter een vergelijkbare functie bij de Vechtplassen, waar commercie en recreatie een grote rol spelen. “Vergeleken daarbij is dit gebied nog veel meer intact. Hier zijn nog veel plekken waar je vanaf de oever gewoon het water kunt zien,” vertelt Wouter. “Net als alle andere veengebieden is het Reeuwijkse plassengebied kwetsbaar en heeft het specifieke kennis en zorg nodig, anders verdwijnt het door erosie. Ingrijpen en onderhoud zijn nodig om het in stand te houden.” Volgens hem is het absoluut noodzakelijk om in de actiestand te blijven staan. 

De gebiedsprocessen zijn wel ingewikkeld, omdat er zoveel partijen bij betrokken zijn vanuit verschillende aspecten: onder andere technisch, financieel, juridisch en bestuurlijk, met soms tegenstrijdige belangen. “Wat opvalt is dat er veel kennis is over het gebied, de mensen zijn betrokken en begaan, waarbij de aandacht voor de natuur groot is.”

Programma Landelijk Gebied

De Stichting 12RP werd aangenaam verrast door de provincie Zuid-Holland met een uitnodiging om subsidie aan te vragen bij het Programma Landelijk Gebied, waarin er met het Rijk wordt gewerkt aan gezonde natuur, schoon water en schone lucht. Hierop werd een ingewikkeld traject gestart, waarin veel tijd en overleg heeft plaatsgevonden met de gemeente, Rijnland en de Plassenraad.

Voor de aanvraag is actief gebruikt gemaakt van de kennis in het gebied. Vanaf de jaren 80 van de vorige eeuw zijn er -met name door Watersnip Advies - regelmatig inventarisaties gedaan om de soortenrijkdom en -spreiding van planten en dieren in kaart te brengen. Ook is een overzicht gemaakt van de meest kwetsbare zones; het is de bedoeling die het eerst aan te pakken. Want ondanks jarenlange inspanningen van vrijwilligersgroepen en de werkgroep Vrijwillig Landschapsbeheer van het IVN, is er nog steeds sprake van veel achterstallig onderhoud en is de situatie nijpend.

De subsidieaanvraag richt zich op de eigenaren die graag willen meewerken (‘the coalition of the willing’) en die het oorspronkelijke, gebiedseigen wetland-ecosysteem willen terugbrengen. Kenmerken hiervan zijn veenvorming en de ontwikkeling van oevervegetatie, die gestimuleerd wordt door het gebruik van gebiedseigen natuurlijke materialen. Wanneer de aanvraag gehonoreerd wordt, worden eigenaren, verenigingen van eigenaren, AMBI-organisaties, etc. benaderd om deel te nemen, waarna gezamenlijk een plan van aanpak opgesteld wordt. De aanvraag ligt momenteel via de provincie bij het Rijk.

Vernieuwde SRP-regeling

Van oudsher werden de inkomsten van de stichting, gegenereerd door uitgifte van vaarontheffingen, deels ingezet voor onderhoud in het plassengebied via de SRP, de Subsidieregeling Reeuwijkse Plassen. In principe kon elke belanghebbende partij hier voor elk willekeurig onderhoud een beroep op doen, zonder dat er sprake was van enige samenhang in de acties. De uitgifte van subsidies middels de SRP is nu tijdelijk stopgezet en er is een nieuwe opzet uitgewerkt, waarbij onderscheid gemaakt wordt tussen tranches en regulier onderhoud, met als gevolg meer samenhang tussen de verschillende acties. Binnenkort wordt gestart met de verdere uitrol van de regeling en kunnen geïnteresseerden aanvragen indienen.

En hoe nu verder?

“Nu gaan we heel hard aan het werk met het uitrollen van alle plannen die zijn gemaakt,” aldus Wouter. Dat betekent dat alles rond de nieuwe SRP-regeling wordt gestart, het communicatieplan wordt uitgevoerd en er nog veel overleg met de verschillende overheden gevoerd wordt om alle neuzen dezelfde kant op te krijgen. “Want het is een supermooi gebied, maar ook superingewikkeld.”