Kadernota biedt perspectief voor financiën

BODEGRAVEN-REEUWIJK - Nadat de gemeente vanuit de jaarrekening 2022 bijna 9 miljoen euro op haar rekening had kunnen bijschrijven, presenteerde het college vorige week ook een kadernota die een positieve blik geeft op de toekomstige gemeentefinanciën. Het is zeker te vroeg om daarvoor de vlag uit te steken, maar het is hoopvol dat er binnen het bereik van de Kadernota 2024-2027 niet meer geleend hoeft te worden.

door Bert Verver

In de begroting 2023-2027 werd nog verwacht dat de schuld zou groeien tot een bedrag van 159 miljoen euro, maar door de gunstige cijfers over 2022, veelal veroorzaakt door eenmalige meevallers, blijft die verwachting stijging uit. Ondanks dat er in de toekomst forse uitgaven worden gedaan voor onder andere de onderwijshuisvesting blijft de ambitie van het college om de schuldenlast in 2040 terug te brengen naar een bedrag van 114 miljoen. De verwachting daarbij is dat ook de algemene reserve flink zal groeien. Reden voor optimisme dus, maar bijna iedere fractie had toch nog wel wat wensen en verlangens bij de gepresenteerde prognoses. Iedere fractie kreeg 7 minuten spreektijd om die kenbaar te maken.

Op een aantal onderdelen van de kadernota konden de partijen het aardig eens worden. Zo was er veel discussie over de bezuinigingen die samenhangen met de onlangs vastgestelde Algemene Subsidie Verordening (ASV) (zie kader). Ook het betalen van een juridische procedure tegen Eteck, de exploitant van de WKO in Weideveld, uit het potje voor duurzaamheid ondervond kritiek. Verschillende fracties waren van mening dat de duurzaamheidsgelden daarvoor niet bedoeld waren. Jan Vergeer (CDA) haalde de angel uit die discussie door te stellen dat het weinig uitmaakt, omdat de capaciteit van het ambtenarenapparaat onvoldoende is om de gelden uit te geven aan het bestemde doel.

In de bijdragen van de fracties viel ook kritiek te beluisteren op de verhoging van de afvalstoffenheffing en de grafrechten, maar ook op het schrappen van 75.000 euro voor het planten van extra bomen.

Wat is een kadernota?
Elk jaar maakt het college van burgemeester en wethouders in de kadernota financiële plannen. Waaraan wordt geld uitgegeven en hoe komt de gemeente aan inkomsten? Het coalitieakkoord is daarbij het uitgangspunt. Er wordt 3 jaar vooruit gekeken en elk jaar worden de toekomstplannen bijgesteld. Na de discussie met de gemeenteraad wordt de kadernota uitgewerkt tot de definitieve begroting.

Kritische blikken

Als eerste spreker nam Reinoud Doeschot (GL) plaats achter het spreekgestoelte. Hij was kritisch op het feit dat het college blijft stellen dat het crisis is en er flink bezuinigd wordt en de lasten omhoog gaan, terwijl het eerste jaar van de kadernota begint met een meevaller van 11 à 12 miljoen euro. Hij verwachtte dat er minder geld nodig zal zijn voor de jeugdzorg en zag in de nota te weinig beleid gericht op de toekomst.

Jan Vergeer (CDA) vroeg om minder aanbieders in de jeugdzorg dan de 170 van dit moment. Hij vroeg het college alles op alles te zetten voor een versnelling van de woningbouw en ook meer aandacht te besteden aan de moeilijke positie van de agrarische bedrijfstak. Zoals gebruikelijk pleitte Vergeer ervoor ook de fietsveiligheid in de gemeente goed op de kaart te houden.

Namens de SGP stelde raadsnestor Henk van der Smit dankbaar te zijn over de wijze waarop vluchtelingen in de gemeente worden opgevangen en hij vroeg blijvende aandacht voor die problematiek. Hij steunde de oproep van Jan Vergeer om meer aandacht te besteden aan de landbouwproblematiek. Ook uitte hij zijn zorgen over het feit dat er nog geen oplossing in zicht is voor het Evertshuis. Het Sociaal Domein noemde hij een 

‘slokop’, waarbij hij vaststelde dat het incidentele nadeel van ruim 1,2 miljoen zwaar op de begroting drukt. Van der Smit twijfelde ook of de budgettering voor de nieuwe Omgevingswet wel voldoende dekkend zal zijn. 

Monique Jonker (PvdA) was kritisch en noemde de nota een stuk met weinig inhoud. Zij was positief over de uitwerking van de woonvisie, maar vroeg zich wel af of de bouw van 250 woningen jaarlijks wel gehaald zal worden. Zij vroeg om het tekort op de jeugdzorg structureel (en niet incidenteel) in de begroting op te nemen. Wat tegendraads stelde zij voor om de grafrechten in één keer en niet gefaseerd te verhogen en om een budget voor het alternatieve wandelpad in Nieuwerbrug te onttrekken aan de kosten voor verkeer en vervoer. Ook vroeg zij zich af hoe het verder gaat met de nog te ontwikkelen visies op het gebied van cultuur, mobiliteit en het nieuwe drugs- en alcoholbeleid.

Als woordvoerder van de ChristenUnie vroeg Els Oliwkiewicz zich af of ‘eerlijk aan de slag’ in de kadernota betekende ‘hard werken’ of ‘hard slaan’. Zij had kritiek op het feit dat het college geen inflatiecorrectie wil toepassen op subsidie ontvangende organisaties en had haar bedenkingen over mogelijke kortingen op subsidie voor het Kaasmuseum en de bibliotheek. Ook bezuinigingen op het gebied van klimaatadaptatie zag ze niet zitten. Volgens Oliwkiewicz is de achterliggende visie van het college niet altijd helder en zijn de middelen om ze te bereiken onvoldoende onderbouwd.

Ook Willem Zuyderduyn (LLBR) was van mening dat niet alle zaken die aandacht verdienden voldoende tot hun recht kwamen in de nota. Zo bleef hij aandacht vragen voor de staat van het rioolstelsel en voor een goede inschatting van de ontwikkelingen in het leerlingenaantal in het basisonderwijs, zodat een vrije schoolkeus gewaarborgd blijft. Over het financieel beleid deelde Zuyderduyn complimenten uit, al hij maakte zich zorgen over de kostenstijgingen bij samenwerkingspartners. Hij vroeg om een betere vorm van samenwerking voor het bewegingsonderwijs met de verenigingen.

D66-woordvoerder Bas Otting vond de kadernota een goede stap voorwaarts en zag heldere lijnen voor de toekomst. Hij constateerde echter ook dat niet alles even goed ging en noemde daarbij als voorbeeld de uitvoering van de duurzaamheidsagenda. Hij riep op om in samenwerking met de ondernemers de duurzaamheid en economie in één keer te stimuleren. Hij zag in de bouw van tijdelijke woningen een mogelijke bijdrage om knelpunten op huisvestingsgebied te verlichten en riep ook op actief te werken aan de aanpak van onderwijsachterstanden. 

Namens de VVD had Dirk van den Acker uitgerekend dat de gemeente momenteel per inwoner 70 euro betaald aan rente over de schuldenlast. Volgens hem loont het afbouwen van de schuld dus wel degelijk. Hij ging in zijn betoog verder in op een goede balans tussen vast en ingehuurd personeel in de ambtelijke organisatie. Hij maakte zich zorgen over het afschalen van de inzet van de omgevingsdienst (ODMH) van 2 fte, terwijl de invoering van de Omgevingswet juist voor meer werk kan zorgen.

Zoals te verwachten was ook oppositiepartij BBR kritisch. Zo vond Remco Tijssen dat het pijnlijk was dat het college er niet in is geslaagd om de financiële norm en het overschot in de begroting transparant te presenteren. Hij was verbijsterd over het ontbreken van cruciale cijfers. Hij waarschuwde voor de effecten van een eerdere bezuiniging van 1 miljoen op het onderhoud van de openbare ruimte en vroeg om de helft van de bezuiniging hierop terug te draaien. Ook uitte hij zorgen over de effecten die de huisvesting van het basisonderwijs op de begroting kan hebben. Hij vroeg om een versnelde actualisatie van het Integraal Huisvestingsplan (IHP).

Blij met resultaten

Financieel wethouder Elly de Vries verklaarde blij te zijn met het behaalde resultaat. Ze riep de fracties op eventuele moties en amendementen in de komende raadsvergadering ook van financiële dekking te voorzien. Zij had begrip voor de opmerkingen over de hoogte van de grafrechten en beloofde daarover een keuzenotitie.

Op personeelsgebied wordt waar mogelijk ingezet op vast personeel, maar de krapte op de arbeidsmarkt maakt dat niet altijd mogelijk. De Vries onderkende dat de dienstverlening niet altijd vlekkeloos liep, maar beloofde inzet om daar verbetering in aan te brengen. Op het gebied van onderwijshuisvesting was zij van mening dat sommige scholen last hadden van hun eigen succes, maar zij hoopte door een middel van een nieuw IHP beter zicht te krijgen op de leerlingenprognoses.

Zij vroeg begrip voor de uitblijvende oplossing voor het Evertshuis, uit oogpunt van zorgvuldigheid. Ze beloofde wel een cultuurvisie in het komend jaar. De bezuinigingen op het Kaasmuseum en de bibliotheek noemde zij wat ongelukkig gekozen voorbeelden, omdat de discussie daarover nog gevoerd moet worden.

Wethouder Dirk-Jan Knol stelde vast dat de bezuinigingen uit het coalitieakkoord voor het Sociaal Domein nog niet zijn ingevuld. Op het gebied van woningbouw is de inzet 1250 woningen, maar hij hoopte in ieder geval op 1000 uit te komen, waarbij met flexwoningen mogelijk een flinke slag gemaakt kan worden. De bezuinigingen bij de ODMH zullen vooral betrekking hebben op projecten zoals toezicht in het plassengebied en op kamerverhuur.

Wethouder Robin Kersbergen legde het balletje over de financiering van de WKO-procedure bij de raad. Hij legde uit dat de bezuiniging op de aanplant van bomen betrekking had op de extra aanplant die eerder was ingepland. Hij had begrip voor de zorgen over het onderhoud van de openbare ruimte, maar had de verwachting dat de bezuiniging daarop haalbaar is. Meer zorgen had hij over de kosten van de afvalverwerking, die door externe invloeden moeilijk te sturen zijn. Diverse fracties deelden die zorgen en riepen in het latere debat op tot een betere voorlichting over scheiding van het PMD.

Wethouder Jan Leendert van den Heuvel gaf aan dat er inmiddels capaciteit is om te werken aan een actieprogramma Economie. Volgens de wethouder was voor de landbouw op dit moment terughoudendheid geboden, gezien de voortdurende stikstofdiscussie op landelijk niveau en de vele onzekerheden daarbij.

Tot slot kondigde burgemeester een ‘actieplan drugs- en alcoholbeleid’ aan. Daarnaast verklaarde hij dat er geld overbleef van de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne door de grote en zeer gewaardeerde inzet van vrijwilligers. Els Oliwkiewicz haakte daarop in door te vragen om vanuit die gelden te kijken naar betere onderwijsmogelijkheden voor de vluchtelingen.

Bezuiniging op subsidies

Tijdens de raadsvergadering van 14 juni stemde de gemeenteraad na een uitgebreide discussie unaniem voor een nieuwe, aangescherpte Algemene Subsidie Verordening (ASV). Sommige raadsleden spraken echter de vrees uit dat de aangepaste verordening zou leiden tot forse bezuinigingen. Tijdens de behandeling van de kadernota kwamen diverse fracties hierop terug. Volgens de kadernota zou in 2024 200.000 euro van het totale gemeentelijke subsidiebudget van 2,1 miljoen worden bezuinigd en in zowel 2025 als 2026 400.000 euro. Vanaf 2026 wordt deze bezuiniging als structureel aangemerkt. Veel maatschappelijke organisaties zijn afhankelijk van deze subsidies.

Wethouder Dirk-Jan Knol probeerde de bezorgdheid over de bezuinigingen weg te nemen. Volgens Knol zou het helderdere subsidiebeleid winst opleveren. Met hetzelfde geld zouden door preventieprogramma’s en samenwerking betere resultaten worden behaald. Hij verwachtte dat kleinere subsidiepartijen zoals verenigingen bij de bezuinigingen buiten schot blijven. Het gaat vooral om grote organisaties die veel subsidie ontvangen, zoals SAM Welzijn, het Evertshuis en de bibliotheek.

Tot 9 september kunnen nog zienswijzen tegen de nieuwe ASV worden ingediend.