Een schone onderbroek was nog een hele klus!

REEUWIJK – Lachend staat Corrie bij het wasrek voor het museum. Ze ontdekt nog een vlekje op de grote onderbroek. Oeps, daar had de borstel toch nog even overheen gemoeten! 100 jaar geleden was er geen wasmachine, geen centrale verwarming en vond het werkende leven veel plaats in en rond het huis. Het dagelijks leven zag er totaal anders uit. Hoe woonden mensen, waarmee verdienden ze hun geld en welke spullen waren onmisbaar? Samen met Corrie en Wim, vrijwilligers bij het Streekmuseum Reeuwijk, duiken we terug in de tijd.

Betaalde redactie – door Peggy van Leeuwen

Corrie Perdijk geeft al 39 jaar rondleidingen in het museum. Achter ieder voorwerp schuilt een verhaal en dat vertelt ze met zichtbaar plezier. Vooral de verwondering van kinderen vindt ze prachtig. Zij zijn gewend dat het licht aangaat met één druk op de knop en dat de verwarming vanzelf aanslaat. In het museum ontdekken ze hoeveel werk vroeger aan de gewoonste dagelijkse dingen voorafging.

“Ze mogen een sopje kloppen van zeep en dan wassen we wat boerenzakdoeken. We draaien het meeste vocht eruit door de wringer. Dat doen de kinderen niet zelf, we willen geen platte vingertjes,” lacht Corrie. Ook koffie maken is een hele ontdekking. “We laten de kinderen bonen malen en laten zien hoe je koffie maakt met een pruttelpot. Niks Nespresso-cups en één druk op de knop, je moest vroeger echt werken om iets voor elkaar te krijgen.”

Lekker warm met turf

Niet alleen wassen en koffiezetten kostten tijd. Ook voor een warm huis moest flink worden gewerkt. Corrie: “Dit gebouw is energieneutraal, we hebben een warmtepomp en zonnepanelen, maar vroeger moest er eerst heel hard gewerkt worden om brandstof te verkrijgen. Verwarmen en koken deden ze vroeger met turf.”

In het sfeervolle auditorium van het museum, dat overigens ook te huur is voor bijvoorbeeld feesten en vergaderingen, wordt een film vertoond over het turfsteken. Het was zwaar en arbeidsintensief werk en daarbij werden allerlei bijzondere gereedschappen gebruikt. Zo was er de ‘leuter’, een leren trekband waarmee de zware baggerbeugel omhoog werd gehaald. Met treeborden onder de voeten werd het natte veen aangestampt.

Wie goed naar de straatnamen in onze gemeente kijkt, ziet die geschiedenis vandaag de dag nog terug. Namen als Treebord, De Beugel, Legakker, Spree en Roelat verwijzen naar de tijd waarin turfwinning een belangrijke rol speelde in het gebied. Zo kun je bijna het hele verhaal van de Reeuwijkse turfwinning vertellen aan de hand van straatnaambordjes.

Wim Verweij is sinds 2017 vrijwilliger bij het museum en is bijzonder trots op de nieuwe turfschuur. “We hadden hier een miniatuur staan van zo’n schuur en toen er besloten werd om een schuur te bouwen, heb ik voorgesteld om een replica daarvan neer te zetten. Daarmee komt het turfverhaal nog meer tot leven.”

Woonkeuken anno 1926

Ook binnenshuis neemt het museum bezoekers mee naar vroeger. Op de boerderij speelde een groot deel van het gezinsleven zich af rond de woonkeuken. In de zomer werd er veel op de deel geleefd, terwijl het gezin zich in de koude maanden meer terugtrok in het woonhuis. Eigenlijk is er wat dat betreft niet eens zoveel veranderd: ook tegenwoordig is de keuken vaak de plek waar mensen samenkomen om te eten en gezellig bij elkaar te zitten. Alleen het koken zelf ging 100 jaar geleden wel héél anders.

Wim: “We koken nu op inductie, dus je geeft de temperatuur aan en klaar. Maar vroeger had je petroleumstellen en moest je ruim van tevoren al beginnen met opwarmen om te zorgen dat je aardappels gaar waren. In de kachel moest je zorgen dat je vuurtje niet uitging, dus je had altijd wel turven liggen en takjes. Nu geef je een draai aan de thermostaat, vroeger was je eigenlijk constant bezig.”

Wonen, werken, slapen

Naast wonen werd er vroeger vooral hard gewerkt. De boer maakte kaas, de klompenmaker zorgde voor klompen en bij de smid kon je terecht voor gereedschap. Veel gebeurde lokaal en dicht bij huis. En werken moest doorgaan. Kon een dagloner door ziekte niet aan de slag, dan werden soms de kinderen gestuurd om zijn werk over te nemen.

Na een lange werkdag was het tijd om te slapen. Dat gebeurde in de bedstee of, voor de kleinere kinderen, in aparte stapelbedjes. De dekbedden werden gevuld met stro of met pluis van lisdodde, de bekende ‘sigaren’, aangevuld met lievevrouwebedstro. Dat kruid moest helpen tegen vlooien en luizen. “Een slaapcomfort waar we tegenwoordig waarschijnlijk iets minder enthousiast van worden…” vertelt Corrie.

Wim wijst op een van de nieuwste aanwinsten van het museum: ‘Het Scheithuus’. “Dat was ook heel fijn vroeger,” lacht Wim. “Dit was destijds een luxe. Wie naar het ‘scheithuus’ kon, hoefde tenminste niet op de po. Een stapeltje kranten diende als toiletpapier en alles verdween rechtstreeks in de gierput.”

Feest van herkenning

Wat voor kinderen soms bijna een cultuurschok is, roept bij oudere bezoekers juist volop herinneringen op. Wim: “Vanmorgen hadden we een groep mensen uit Waarder, die waren zó enthousiast, voor hen is het hier echt een feest der herkenning. Kreten als ‘O ja, dat was bij mijn moeder ook zo!’ of ‘Die hebben wij ook!’ zijn dan niet van de lucht.”

En dat is precies wat een bezoek aan Streekmuseum Reeuwijk zo leuk maakt. Voor de één is het een ontdekkingstocht door een onbekend verleden, voor de ander een wandeling langs spullen en gewoontes van vroeger. Even snel een wasje draaien, een kop koffie zetten of de thermostaat een graadje hoger? In 1926 zat dat er niet in. Het museum laat vooral zien hoeveel vanzelfsprekendheden er in 100 jaar tijd zijn bijgekomen. En ja, zelfs voor een schone onderbroek moest flink worden gezwoegd.

Streekmuseum Reeuwijk
Oudeweg 3, 2811 NM Reeuwijk
Telefoon: 0182-393773
E-mail: info@streekmuseumreeuwijk.nl
Het museum is elke woensdag, zaterdag en zondag van 13.00 tot 17.00 uur zonder afspraak geopend. Groepsbezoek is alleen op afspraak mogelijk.