Commissie Bestuur & Financiën over ontwikkeling ambtelijk apparaat

BODEGRAVEN-REEUWIJK - De raadscommissie Bestuur & Financiën stond deze week vooral in het teken van het rapport Investeren in Basis op Orde. In dit rapport, opgesteld door interim-gemeentesecretaris Karin Cornelissen, wordt het functioneren van de gemeentelijke organisatie kritisch tegen het licht gehouden en wordt een meerjarig verbetertraject voorgesteld. Dat traject vraagt de komende jaren een investering van gemiddeld één miljoen euro per jaar. De bespreking nam zoveel tijd in beslag dat het, samen met de overige agendapunten, middernacht was voordat voorzitter Gerrit Weerheim de vergadering kon sluiten.

door Bert Verver

Al bij de eerste bijdrage werd duidelijk dat de commissie verdeeld was over het voorstel. Fractievoorzitter Lou Harten (LLBR) stelde een reeks kritische vragen aan wethouder Elly de Vries. Harten miste duidelijke doelstellingen, eindresultaten en meetbare indicatoren. Daardoor zou de raad volgens haar onvoldoende kunnen controleren of het verbetertraject daadwerkelijk resultaat oplevert. Zij pleitte voor een aanscherping van het rapport en deed de suggestie om op onderdelen in te zoomen om die eerst uit te werken.

Stevige kritiek

Ook andere niet-coalitiepartijen uitten stevige kritiek. Els Oliwkiewicz (ChristenUnie) vond de onderbouwing van het traject te summier en vroeg zich af hoe de raad de voortgang zou kunnen monitoren. Zij miste concrete voorstellen om knelpunten aan te pakken en vond het onduidelijk wat het extra geld moet opleveren. “Zorg voor meetbare indicatoren, zodat voor raad en inwoners duidelijk is wat zij terugkrijgen,” aldus Oliwkiewicz.

Robin Borg (fractie Borg) zette vraagtekens bij de gekozen aanpak. Hij betwijfelde of het zinvol is de gemeente vooral te vergelijken met benchmarkgegevens van andere gemeenten. Volgens hem zou beter gekeken kunnen worden naar de formatie die nodig is om de beleidsdoelen uit de begroting te realiseren. Daarnaast miste hij een heldere probleemanalyse, voorstellen voor mogelijke besparingen en een duidelijke aanpak van het hoge ziekteverzuim.

Namens BBR sprak Remco Tijssen zijn zorg uit over het ontbreken van een duidelijk startpunt. “Ik zie een structureel verwaarloosde organisatie die stappen wil zetten, maar het is onduidelijk waar we nu staan. Dan is ook niet toetsbaar of er vooruitgang wordt geboekt,” aldus Tijssen en dat maakte het volgens zijn fractie moeilijk om een goed standpunt in te nemen.

Steun coalitie

De coalitiepartijen waren korter van stof en overwegend positiever. Nico de Heij (CDA) sprak zijn steun voor het voorstel uit. “De organisatie heeft deze stappen nodig. We moeten aan de slag, maar het moet wel duidelijk zijn hoe de raad kan controleren,” zei hij, waarbij hij pleitte voor transparante tussentijdse rapportages.

Namens de PvdA vroeg Bob Smit van Prooijen om een heldere (kwartaal)rapportage en naar de eigen verantwoording van de wethouder. In zijn ogen had er eerder aan de noodrem getrokken kunnen worden omdat het probleem destijds al bij het coalitieakkoord was gesignaleerd. Ook wilde hij graag meer inzicht in de kosten van inhuur van personeel.

Anton Reijerse (GroenLinks) wees erop dat het om een forse investering gaat, maar dat die relatief beperkt is in verhouding tot de totale begroting. Volgens hem is het geld de moeite waard als het leidt tot een betrouwbare en vitale overheid. Wel vroeg hij aandacht voor het aantrekken en behouden van personeel om kennisverlies te voorkomen. SGP-nestor Henk van der Smit sprak zijn waardering uit voor het voorstel en herinnerde eraan dat na de fusie in 2011 het ambtenarenapparaat met dertig fte werd ingekrompen. Dat had volgens hem geleid tot het vertrek van medewerkers die moeilijk te missen waren. Hij sloot af met een positief geluid omdat hij, en met hem mensen in zijn omgeving hadden ervaren dat in het afgelopen half jaar op het gemeentehuis al een cultuurverandering merkbaar was.

Garanties

VVD-fractievoorzitter Dirk van den Acker onderschreef de noodzaak om te investeren, maar hij betwijfelde of ‘meer geld’ nodig is om het probleem op te lossen. Hij stelde voor eerst te kijken naar besparingen op fysieke kosten voordat er gekeken wordt naar de ambtelijke kosten. Tegelijkertijd vroeg hij om garanties dat inwoners en ondernemers hier iets van merken, bijvoorbeeld in verlaging van het lastenniveau en of het mogelijk zou zijn om AI in te zetten bij sommige werkzaamheden.

Jeroen de Jong (D66) steunde uiteraard het voorstel van zijn partijgenote De Vries. Hij erkende dat het om veel geld gaat, maar benadrukte het belang van goed personeelsbeleid, mede gezien landelijke signalen over een dreigende leegloop bij gemeenten door vergrijzing.

Reactie college

Wethouder Elly de Vries erkende dat de problemen al langer spelen, maar nuanceerde het beeld. Niet alles functioneert slecht, stelde zij. Sommige medewerkers voelden zich juist prettig bij de eerder gekozen zelfsturende organisatievorm. Vanuit haar eigen ervaring in een strak geleide organisatie was zij verrast dat, ondanks het gebrek aan sturing, veel werkzaamheden goed verliepen dankzij de inzet van individuele ambtenaren.

Volgens De Vries zijn inmiddels belangrijke stappen gezet richting meer structuur, onder meer door de aanstelling van drie domeinregisseurs en teamleiders met bijbehorende HR-taken. Zij toonde begrip voor de wens van de raad om beter geïnformeerd te worden en stelde voor de voortgang te rapporteren via de reguliere planning- en controlcyclus. De keuze voor benchmarkvergelijkingen verdedigde zij, al erkende zij dat die niet alle oorzaken volledig verklaren.

Gemeentesecretaris Cornelissen benadrukte dat de organisatie dringend behoefte heeft aan duidelijke kaders en sterk leiderschap. Een voorstel om de problemen gefaseerd en in kleinere delen aan te pakken wees zij af. “Eerst de basis op orde, daarna de details. Niet alles tegelijk,” aldus Cornelissen.

Vervolg

In de tweede termijn bleken de standpunten nauwelijks gewijzigd. Zes fracties stemden in met doorgeleiding van het voorstel naar de gemeenteraad, vier fracties waren daartegen of stelden voorwaarden. De definitieve besluitvorming vindt naar verwachting vanavond plaats in de raad.